ปลาจอมทรยศรุมกระทืบเพื่อนเพื่อเอาตัวรอด

By: terminus
Writer
on Fri, 13/09/2013 - 20:22

ปลาตัวเล็กๆ หลายชนิดมักชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม เนื่องจากการอยู่เป็นฝูงทำให้ปลาแต่ละตัวมีโอกาสถูกจับกินน้อยลงและเพิ่ม "ตา" ในการระวังภัยมากขึ้น ปลาแม่น้ำของทวีปอเมริกาใต้ที่ชื่อว่า Astyanax bimaculatus ก็ชอบว่ายน้ำเป็นฝูงเช่นกัน บางทีอาจจะอยู่รวมกันเป็นฝูงที่ใหญ่ถึง 50 ตัว


ภาพจาก Encyclopedia of Life

แต่ฝูงของปลา A. bimaculatus เป็นสังคมที่น่ากลัวมากๆ เพราะมันพร้อมจะถีบหัวส่งเพื่อนร่วมฝูงเพื่อเอาตัวรอดอยู่ตลอดเวลา

พฤติกรรมเห็นแก่ตัวของสังคมปลา A. bimaculatus ถูกค้นพบโดย Robert Young จาก University of Salford ในสหราชอาณาจักร และ Vinícius Goulart จาก Pontifical Catholic University of Minas Gerais ในบราซิล เมื่อไม่กี่ปีก่อน พวกเขาได้ศึกษาหาวิธีไล่ปลาตัวเล็กๆ ออกจากเครื่องยนต์ของโรงไฟฟ้าพลังงานน้ำ หนึ่งในวิธีที่พวกเขาใช้คือการทำ "หุ่นไล่ปลา" โดยสร้างหุ่นปลานักล่าปลอมๆ เอามาวางไล่ปลา พวกเขาสังเกตว่าเมื่อฝูง A. bimaculatus ว่ายมาเจอหุ่นปลานักล่า พวกมันจะกลับหลังหันไปรุมกัดกันเองเกือบทุกที

นักวิจัยทั้งสองจึงออกแบบการทดลองโดยเลี้ยงและแบ่งปลา A. bimaculatus ออกเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 8 ตัว ปลากลุ่มที่หนึ่งจะเจอกับสถานการณ์โดนหุ่นปลานักล่าไล่ล่า (หุ่นทำเลียนแบบรูปร่างของปลา trahira ซึ่งเป็นปลานักล่าหน้าตาโหดเหี้ยม), ปลากลุ่มที่สองเจอกับหุ่นปลานักล่าที่แอบซุ่มอยู่ในท่อ, ปลากลุ่มที่สามเจอเหตุการณ์จู่โจมจำลองจากท้องฟ้า (เลียนแบบการล่าปลาของนกกินปลา), และกลุ่มสุดท้ายเป็นกลุ่มควบคุม นักวิจัยจะค่อยๆ หย่อนกล่องพลาสติกลงไปในตู้ปลา

ผลปรากฏว่ามีแต่ปลาในกลุ่มที่หนึ่งเท่านั้นที่มีพฤติกรรมรุมกัดกันเอง ทันทีที่ฝูงปลาเห็น(หุ่น)ปลานักล่าเข้ามาในระยะอันตราย ปลาตัวหนึ่งจะหันไปงับเพื่อนข้างตัวทันที สมาชิกที่เหลือของฝูงก็จะรุมกัดและว่ายเข้ากระแทกชนปลาโชคร้ายตัวนั้น พอปลาที่โดนรุมได้รับบาดเจ็บและมึนงงพอสมควร ปลาตัวอื่นๆ ก็จะใส่เกียร์ว่ายหนีห่างออกมาจากบริเวณนั้น ทิ้งเพื่อนไว้ข้างหลังอย่างไม่ใยดี หลังจากที่เหตุการณ์ผ่านไปสักขณะและไม่มีอันตรายใดๆ เกิดขึ้น ปลาที่โดนรุมตัวนั้นก็จะค่อยๆ ว่ายกลับเข้าฝูงเดิมราวกับไม่มีอะไรเกิดขึ้น (ไม่รู้เพราะว่ามันความจำสั้น หรือ มันจำใจเพราะมันไม่มีปลาฝูงอื่นในตู้ทดลอง)

นักวิจัยสันนิษฐานว่าสาเหตุที่ปลา A. bimaculatus ไม่ทำพฤติกรรมทรยศเพื่อนในกรณีนักล่าแบบซุ่มและนักล่าที่โจมตีลงมาจากท้องฟ้านั้นไม่ใช่เพราะมันมีจิตสำนึกสามัคคี แต่เป็นเพราะว่าการทำเช่นนั้นไม่ได้ประโยชน์อะไร นักล่าที่ว่ายไล่ล่าเหยื่อมักจะเลือกเอาเหยื่ออ่อนแอที่ถูกฝูงทิ้งไว้ข้างหลัง ขณะที่นักล่าจัดการปลาดวงกุดตัวนั้น ปลาตัวอื่นก็จะมีเวลาว่ายหนี แต่ในกรณีของนักล่าที่ซุ่มโจมตีหรือนกที่บินโฉบลงมา นักล่าไม่ได้เลือกจับปลาที่อยู่หลังสุดอย่างเฉพาะเจาะจง มันเอาปลาตัวไหนก็ได้ที่อยู่ใกล้ปากหรือกงเล็บมากที่สุด หากปลา A. bimaculatus มัวแต่หันไปจัดการเพื่อน นอกจากจะไม่ช่วยเพิ่มโอกาสรอดตัวเองแล้ว ยังอาจจะพลาดว่ายเลยหลุดไปเข้าปากนักล่าเองก็ได้

Robert Young เชื่อว่าพฤติกรรมทรยศเพื่อนของปลา A. bimaculatus อาจจะวิวัฒนาการขึ้นมาเนื่องจากฝูงของมันมีจำนวนสมาชิกไม่มากนัก อย่างในกรณีที่ทำการทดลอง ปลาแต่ละตัวมีโอกาสโดนกินถึง 1 ใน 8 ฉะนั้นมันจึงคุ้มค่าในการลงแรงจัดการกระทืบเพื่อนเพื่อเพิ่มโอกาสรอดให้ตัวเอง เป็นไปได้ว่าพฤติกรรมเช่นนี้อาจจะเป็นสิ่งธรรมดาสามัญของฝูงสัตว์อีกหลายชนิด

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน Animal Behaviour DOI:10.1016/j.anbehav.2013.05.041

ที่มา - New Scientist

7 Comments

hoolala's picture

ถ้าเป็นคนต้องบอกว่า เลววว มาก - -"

ขอนอกเรื่องหน่อยนะครับ

ปลาตัวเล็กๆ หลายชนิดมักชอบอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม เนื่องจากการอยู่เป็นฝูงทำให้ปลาแต่ละตัวมีโอกาสถูกจับกินน้อยลง

ผมสงสัยมานานแล้วว่าการอยู่กันรวมเป็นกลุ่มของปลาทำให้มีโอกาสอยู่รอดเพิ่มขึ้นจริง ๆ หรอ เวลาดูสารคดีเกี่ยวกับปลาก็มักได้ยินคำอธิบายอย่างนี้ประจำ แต่หลายครั้งที่ดูสารคดี ผมกลับรู้สึกว่ามันทำให้นักล่าล่าได้ง่ายขึ้นเพราะว่ามองเห็นเป้าหมายได้ชัดเจน และทุกครั้งที่พุ่งเข้าไปในกลุ่มมักจะได้ปลาเสมอ ยิ่งกับพวกสัตว์ที่ออกล่าเป็นกลุ่มแล้ว ยิ่งทำให้ล่าง่ายขึ้นเพราะช่วยกันต้อนให้ปลาพวกนี้รวมกันเป็นกลุ่ม พอเป็นกลุ่มแน่นแล้วจะฮุบไปตรงไหนก็ได้ปลาตลอด นี่ยังไม่นับรวมถึงมนุษย์ที่ทำประมงอวนลากปลาได้ทีเดียวทั้งฝูงอีก

บางทีการที่ปลาอยู่รวมกันเป็นฝูง อาจทำให้รู้สึกปลอดภัยตามสัญชาตญาณมากกว่า แต่บางทีในทางสถิติแล้วถ้าปลาไม่อยู่รวมกันเป็นกลุ่ม จำนวนปลาที่ตายในแต่ละวันอาจจะน้อยกว่าการที่ปลาอยู่รวมกันเป็นฝูงก็ได้นะครับ (ความเห็นส่วนตัว)

ขอบคุณสำหรับบทความครับ :)

terminus's picture

มันอาจจะเป็นเรื่องที่ต้องแลกมั้งครับ มีได้มีเสีย การรวมฝูงคงมีน้ำหนักของข้อดีมากกว่า

hisoft's picture

เท่าที่เคยฟัง มันมีการส่งสัญญาณกันในกลุ่มครับ ตราบเท่าที่ทำตามสัญญาณไม่แตกแถวโอกาสถูกงับมีน้อยมาก สังเกตได้ว่าขนาดตอนวงแตกเพราะนักล่าพุ่งเข้ากลางฝูงยังแหวกกันอย่างเป็นระเบียบ

The Phantom Thief

zipper's picture

การอยู่รวมกันเป็นฝูงไม่ใช่ว่าจะทำให้ปลานักล่าลายตาเหรอครับ นึกถึงตัวเองถ้าเป็นปลานักล่าคงมองแล้วลายตาว่าจะเล็งตัวไหนดี

mementototem's picture

อาจจะแบบว่า อยู่ตัวเดียวก็ต้องระแวดระวังตัวเองตลอดเวลา แต่อยู่กันหลาย ๆ ตัว เผลอบ้างก็ยังมีตัวอื่นคอยมองคอยระแวดระวังภัยให้อยู่นะครับ

aomnaruk's picture

ทำไมผมรู้สึกว่ามีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางกลุ่มมีพฤติกรรมคล้ายๆกันเลยอะครับ :-)