มดปรสิตรับหน้าที่ "ทหารรับจ้าง" ต้านมดศัตรูผู้บุกรุก

By: terminus
Writer
on Tue, 10/09/2013 - 14:45

มดในสกุล Sericomyrmex เป็นมดที่พบได้ในทวีปอเมริกาใต้และอเมริกากลาง มันดำรงชีพด้วยการเก็บใบไม้มาทำสวนราในรัง นักวิทยาศาสตร์สังเกตว่ารังของมด Sericomyrmex มักมีมดอีกชนิดอาศัยอยู่ด้วยนั่นคือ มดสกุล Megalomyrmex ซึ่งตัวราชีนีของ Megalomyrmex จะค่อยๆ แอบลอบคลานเข้ามาในรังของ Sericomyrmex และคอยเก็บรากับตัวอ่อนของ Sericomyrmex มากิน จากนั้นราชินี Megalomyrmex ก็จะออกลูกมาให้เพียบ บางทีอาจจะมากถึง 80% ของจำนวนประชากรมดงาน Sericomyrmex เจ้าของรังเลยทีเดียว จะเรียกว่ามด Megalomyrmex เป็นปรสิตของมด Sericomyrmex ก็คงไม่ผิดนัก วันดีคืนดีที่รังมด Sericomyrmex ผลิตมดมีปีกวรรณะสืบพันธุ์ (alate) ออกมาเพื่อที่จะแพร่เผ่าพันธุ์ เจ้ามดปรสิต Megalomyrmex ก็ไม่รีรอ วิ่งดอดเข้าไปกัดปีกวรรณะสืบพันธุ์เพศเมียของ Sericomyrmex ทิ้งซะ พอมดวรรณะสืบพันธุ์ตัวเมียโดนกัดปีกขาดแล้ว มันก็ต้องตกชั้นมาเป็นมดงาน ทำสวนราต่อไป

ทีมวิจัยที่นำโดย Rachelle Adams แห่ง University of Copenhagen สงสัยว่าทั้งที่ Megalomyrmex เอารัดเอาเปรียบเจ้าบ้านขนาดนี้ ทำไมมันถึงยังเสวยสุขสบายอยู่ได้ พวกเธอคิดว่าบางทีกุญแจคำตอบของปัญหานี้อาจจะอยู่ที่ตัวละครอีกตัวซึ่งอาศัยอยู่ในถิ่นเดียวกัน

นักวิจัยได้ทดลองเลี้ยงมด Sericomyrmex amabilis ในห้องปฏิบัติการและให้ Megalomyrmex symmetochus เข้าไปขยายพันธุ์เป็นปรสิตในรัง จากนั้นพวกเธอก็ปล่อยมดอีกชนิดเข้าไป มดที่ปล่อยเข้าไปทีหลังนี้คือมด Gnamptogenys ซึ่งเป็นมดที่ดำรงชีพแบบ raider ant (มดที่บุกรุกเข้าไปปล้นรังของมดอื่น) อันเป็นศัตรูตัวฉกาจของมด Sericomyrmex amabilis

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในรังของ S. amabilis เป็นสิ่งที่ทำให้ทีมวิจัยของ Rachelle Adams ประหลาดใจอย่างมาก

เมื่อมดโจร Gnamptogenys เจอรังมด S. amabilis มันก็จะฝากรอยฟีโรโมนเอาไว้แล้ววิ่งกลับไปตามพวกมาที่รังเหยื่อ พอรวบรวมสรรพกำลังได้ที่ Gnamptogenys ก็จะยกพลบุกเข้าไปในรัง มด Gnamptogenys แค่ 2 ตัวก็สามารถทิ่มเหล็กไนฆ่ามด S. amabilis ได้หลายสิบตัวแล้วโดยที่ S. amabilis แทบจะต่อต้านอะไรไม่ได้เลย

หลังจากการปล้นเริ่มไปสักพัก มด Gnamptogenys ที่เข้าตีไปเรื่อยๆ ก็เจอเข้ากับมดปรสิต M. symmetochus ที่วิ่งเล่นอยู่ในรัง S. amabilis ...เท่านั้นแหละ สถานการณ์พลิกผันทันที พอรู้ว่าเพื่อนโดนโจมตีประกอบกับเห็นบ้านตัวเองโดนปล้น มดงานของ M. symmetochus ก็รีบพายกกรูกันออกมา ณ จุดเกิดเหตุ และโจมตีกลับมด Gnamptogenys ด้วยอาวุธเคมีซึ่งเป็นสารประเภทอัลคาลอยด์ วินาทีนั้นมดเจ้าของรัง S. amabilis ก็จะรีบวิ่งเหมือนกัน แต่วิ่งหลบหนีเอาตัวรอดนะ

สารอัลคาลอยด์ของ M. symmetochus มีฤทธิ์รบกวนระบบการจดจำเพื่อนของ Gnamptogenys ได้อย่างทรงประสิทธิภาพ ดังนั้นเมื่อโดนอัลคาลอยด์เข้าไป มด Gnamptogenys ก็จะสับสนงงงวยและกัดกันเอง สุดท้ายก็ต้องพ่ายยกทัพกลับไป อาณาจักรรังมด S. amabilis ก็กลับคืนสู่ความสงบสุขตามเดิม

นอกจากนี้นักวิจัยยังได้ทดลองอีกขั้นโดยการเลี้ยงรังมด S. amabilis และแบ่งเป็นกลุ่มที่มีกับไม่มีมดปรสิต M. symmetochus เมื่อนักวิจัยปล่อยมด Gnamptogenys เข้าไปในท่อรูปตัว Y ให้มด Gnamptogenys เลือกเข้าตีระหว่างรังที่มี M. symmetochus กับรังไม่มี M. symmetochus ผลการทดลองก็ออกมาอย่างที่คาดการณ์ไว้แต่แรก นั่นคือ มด Gnamptogenys เลือกเข้าตีแต่รังที่ไม่มี M. symmetochus ส่วนรังมดที่ M. symmetochus อยู่นั้น มด Gnamptogenys แทบจะไม่เข้าไปยุ่มย่ามด้วยเลย แบบว่าแค่ได้กลิ่นก็ขยาดแล้ว

Rachelle Adams สันนิษฐานว่าสาเหตุนี้นี่เองที่ทำให้ Sericomyrmex ปล่อยให้ Megalomyrmex เข้ามาเป็นปรสิตกินฟรีในรังได้อย่างมากมาย เปรียบได้เสมือนกับว่ามด Sericomyrmex เป็นชุมชนกสิกรรมในยุคกลาง ส่วน Megalomyrmex ก็เป็นพวกทหารรับจ้าง แม้มันจะกินจุ ก่อกวน แถมชอบอาละวาดไปทั่วเมือง แต่มันก็เป็นประโยชน์ในยามศึกสงครามที่มีกองโจรยกทัพมาปล้นเมืองบ่อยๆ วิวัฒนาการตามธรรมชาติจึงทำให้มด Sericomyrmex ตกอยู่ในสภาพจำใจ ทนเลี้ยงทหารรับจ้างจอมตะกละไว้ดีกว่าปล่อยให้รังโดนปล้นราบคาบ เพราะอย่างไรซะทหารรับจ้างพวกนี้ก็ต้องปกป้อง "บ้านของตัวเอง" สุดชีวิตอยู่แล้ว

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน PNAS doi: 10.1073/pnas.1311654110

ที่มา - Live Science

5 Comments

soginal's picture

บ้านของตัวเอง (- -! )

แต่มดตัวเล็กๆมีรูปแบบสังคมซับซ้อนเหลือเชื่อเลยแฮะ

hoolala's picture

อ่านสนุกดีครับ
ผมว่า Megalomyrmex ไม่ใช่ทหารรับจ้างหรอก น่าจะเปรียบได้กับข้าราชการโกงกินบ้านเมือง เอาเปรียบราษฏร แต่พอถึงคราววิกฤติก็รู้จักปกป้องเมืองของตัวเอง (เพื่อไม่ให้ตัวเองเดือดร้อน :D)

ปล. ไม่มีนัยยะทางการเมืองทั้งสิ้น แค่เปรียบขึ้นมาเฉย ๆ :)

zipper's picture

ถึงมันจะดูเป็นมดปรสิตแต่มันก็ยังมีประโยชน์นะ แต่กับพวกพยาธิหาประโยชน์อันใดมิได้

mementototem's picture

โดน mind control ให้โจมตีพวกเดียวกันจน wipe เลยทีเดียว