แมลงเทวดา: ...ของผมยาวเท่าตัวเลยนะครับ

By: terminus
Writer
on Sat, 25/05/2013 - 23:33

แมลงใน Order Zoraptera เป็นแมลงตัวจิ๋วที่ค่อนข้างหายาก (ยกเว้นแต่ว่าคุณจะรู้ว่ามันอยู่ที่ไหน เพราะส่วนใหญ่มันอยู่เป็นแบบกึ่งสังคม ถ้าเจอก็เจอทีเดียวเป็นหลายสิบหลายร้อยตัว) มันชอบอาศัยอยู่ตามซากไม้เน่าๆ เก็บกินเชื้อราซึ่งเป็นอาหารหลักของมันไปวันๆ นักวิทยาศาสตร์ไม่ค่อยรู้เรื่องราวเกี่ยวกับแมลงนี้มากนัก (คิดดูเอาเองว่าชื่อ order ที่ลงท้ายด้วย -aptera ซึ่งแปลว่า "ไม่มีปีก" ยังไม่ตรงกับชีวิตจริงของมันเลย หลังจากตั้งชื่อ order ไปแล้ว นักวิทยาศาสตร์ถึงค่อยมาค้นพบภายหลังว่า zorapteran มีทั้งตัวที่มีปีกและตัวที่ไม่มีปีก)

Romano Dallai แห่ง University of Siena ในอิตาลีทดลองเลี้ยงสมาชิกใน Order Zoraptera สองสปีชีส์คือ Zorotypus impolitus, Zorotypus magnicaudelli และเฝ้าสังเกตวิถีชีวิตของพวกมันโดยเฉพาะพฤติกรรมการผสมพันธุ์

ในสายของแมลงมีปีกหรือที่เรียกว่า Pterygote ทุกชนิดบนโลกนี้ ตัวผู้จะใช้อวัยวะยัดสเปิร์มเข้าไปในช่องเปิดระบบสืบพันธุ์ของตัวเมียไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง เรียกว่า "การถ่ายสเปิร์มแบบภายใน" (internal sperm transfer) ส่วนพวกตัวผู้ของพวกแมลงโบราณ เช่น แมลงหางดีด, แมลงสามง่าม ตัวผู้จะวางถุงสเปิร์มที่เรียกว่า spermatophore ไว้ที่พื้น แล้วให้ตัวเมียเข้ามาเก็บไปใส่ในช่องของตัวเอง เรียกว่า "การถ่ายสเปิร์มแบบภายนอก" (external sperm transfer)

แม้ว่าเราจะไม่รู้ว่า Order Zoroptera อยู่ตรงไหนของสาย pterygote ก็ตาม (บางคนก็บอกว่ามันใกล้เคียงกับปลวก บางคนก็บอกว่าใกล้กับแมลงปั่นใย webspinner) แต่มันก็เป็นแมลงมีปีก ดังนั้น Romano Dallai ก็เดาว่า Zorotypus ทั้งสองสปีชีส์ควรจะถ่ายสเปิร์มแบบภายในเยี่ยงแมลงในสาย pterygote

สิ่งที่ Romano Dallai และเพื่อนร่วมงานค้นพบ คือ Z. magnicaudelli ถ่ายสเปิร์มแบบภายในตามที่คาด แต่ Z. impolitus กลับมีพฤติกรรมการผสมพันธุ์ที่ไม่เหมือนแมลงอื่นใดที่เรารู้จักเลย มันมีการถ่ายสเปิร์มแบบภายนอก ไม่ได้ยัด spermatophore เข้าไปในตัวเมีย แต่มันก็ไม่ได้วาง spermatophore ไว้ที่พื้นตามประเพณีของพวกแมลงโบราณอีกนั่นแหละ Z. impolitus ตัวผู้ใช้วิธีแปะ spermatophore ไว้ที่ท้องตัวเมียแทน

การผสมพันธุ์ของ Z. impolitus เริ่มจากตัวเมียเดินเข้าไปหาตัวผู้และเอาหนวดแตะเป็นการกระตุ้น (ผมว่าถึงเวลาที่เราควรเปลี่ยนชนิดสัตว์ที่ใช้เปรียบเทียบพฤติกรรมบางประการของผู้หญิงได้แล้ว) หากตัวผู้พร้อมที่จะผสมพันธุ์ มันก็จะอ้อมวนไปทางข้างหลังตัวเมีย และเต้นเกี้ยวพาราสีโดยการเดินหน้าสลับกับถอยหลัง, สั่นหนวด, ก้มหัวลงต่ำ เมื่อทั้งคู่พร้อมเสร็จ ตัวผู้จะมุดเข้าไปใต้ท้องตัวเมียและแปะ spermatophore ที่เตรียมไว้เข้าด้านใต้ท้องของตัวเมีย หลังจากนั้น (หากมันต้องการ) ตัวเมียก็จะขยับจับยัด spermatophore เข้าช่องสืบพันธุ์ของตัวเอง

ดูวิดีโอการผสมพันธุ์ของ Z. impolitus จาก New Scientist

นอกจาก Z. impolitus จะเป็นแมลงสาย pterygote ชนิดแรกที่พบว่ามีการถ่ายสเปิร์มแบบภายนอกแล้ว ตัว spermatophore ของมันก็ยังแปลกประหลาดอีกด้วย เส้นผ่านศูนย์กลางของถุง spermatophore มีขนาดเพียง 0.1 มม. ถือว่าเล็กมากเมื่อเทียบกับของแมลงอื่นๆ ที่มีขนาดลำตัวเท่ากัน แต่เมื่อ Romano Dallai ผ่าถุงดู ก็พบสเปิร์มที่มีความยาว 3 มม. นอนขดอยู่ สเปิร์มยาว 3 มม. นี่ยาวเท่ากับความยาวลำตัวของ Z. impolitus เลยนะ แถม spermatophore หนึ่งถุงก็มีสเปิร์มบรรจุอยู่แค่หนึ่งตัวเท่านั้น (เทียบดูว่าสเปิร์มมนุษย์ยาวแค่ราว 0.05 มม. เท่านั้น)

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า Z. impolitus สร้างสเปิร์มยาวเหยียดขนาดนี้เพื่อปิดโอกาสสเปิร์มของตัวผู้ตัวอื่น แค่สเปิร์มตัวเดียวก็อัดเต็มทางระบบสืบพันธุ์ของตัวเมียแล้ว และเมื่อเพียงพอต่อการแข่งขัน ฉะนั้นใส่หนึ่งตัวต่อหนึ่งถุงก็พอ จะได้ไม่เปลืองทรัพยากร (แต่สเปิร์มของ Z. impolitus ก็ยังสู้ของแมลงหวี่ Drosophila bifurca ไม่ได้ สเปิร์มของ D. bifurca ยาวถึง 5.8 ซม. เป็นสเปิร์มที่ยาวที่สุดในอาณาจักรสัตว์)

งานวิจัยตีพิมพ์ใน Naturwissenschaften DOI: 10.1007/s00114-013-1055-0

ที่มา - New Scientist

ป.ล. ผมไม่รู้ว่าแมลงใน Order Zoraptera มีชื่อสามัญภาษาไทยว่าอะไร แต่ภาษาอังกฤษบางทีก็เรียกมันว่า "ground lice" หรือ "angel insects" ดังนั้นจึงเป็นที่มาของคำว่า "แมลงเทวดา" ในพาดหัวข่าวข้างบน

4 Comments