แมลงสาบเลียหนวดตัวเองเพื่อให้รับกลิ่นได้ชัดๆ

By: terminus
Writer
on Tue, 05/02/2013 - 22:47

พฤติกรรมที่น่าสนใจอย่างหนึ่งของแมลงสาบ (นอกจากการโผล่หัวมาทำให้หมู่มนุษย์ตกใจวี้ดว้าย) คือ การเลียหนวดยาวๆ ของมัน แมลงสาบจะเอาระยางค์ตรงส่วนปาก (ที่เรียกว่า palp) กับขาคู่หน้าเกี่ยวหนวดลงมาทีละข้าง แล้วใช้ส่วนปากค่อยๆ เลียๆ หนวดจากฐานไปถึงปลาย นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อกันว่ามันทำอย่างนั้นเพื่อทำความสะอาดหนวดซึ่งเป็นอวัยวะรับสัมผัสที่สำคัญของมัน

ทีมนักกีฏวิทยาที่นำโดย Coby Schal แห่ง North Carolina State University และนักศึกษา post-doctoral อีกสองคน คือ Katalin Boroczky และ Ayako Wada-Katsumata สนใจว่าแมลงสาบต้องการหนวดที่สะอาดๆ ไปเพื่ออะไร และคราบสกปรกที่หนวดของมันมาจากไหน

พวกเขาจึงจับเอาแมลงสาบอเมริกัน (Periplaneta americana) มาแยกขังไว้ แมลงสาบกลุ่มแรกสามารถเลียหนวดได้ตามใจชอบ แต่อีกกลุ่มจะถูกกันไว้ทำให้ไม่สามารถเลียหนวดได้ (เช่น เอากาวไปอุดปากมันไว้, ตัดปลายหลอดแก้วเล็กๆ ไปครอบหนวดมัน, หรือจับมันไปขังในกล่องที่ปิดแคบจนมันขยับหนวดลงมาไม่ได้) หลังจากที่ทิ้งไว้ 24 ชั่วโมง พวกเขาก็ตัดเอาหนวดแมลงสาบทั้งสองกลุ่มมาส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน

ผลปรากฏว่าหนวดแมลงสาบที่ไม่ได้ถูกเลียตามปกติมีคราบสิ่งสกปรกมาสะสมมากกว่าหนวดแมลงสาบที่โดนเลีย การวิเคราะห์ด้วยเทคนิก Gas Chromatography เผยให้ทราบว่าคราบเหล่านี้ส่วนหนึ่งมาจากอากาศและพื้นผิวที่แมลงสาบวิ่งผ่าน แต่ที่น่าแปลกใจคือคราบอีกส่วนมาจากผิวหนังของแมลงสาบเอง มันเป็นคราบไฮโดรคาร์บอนที่แมลงสาบขับออกมาเคลือบผิวหนังเพื่อให้ผิวหนังของมันกันน้ำนั่นเอง หนวดแมลงสาบที่ไม่โดนเลียมีคราบไฮโดรคาร์บอนสะสมมากกว่าหนวดที่โดยเลียถึง 4 เท่า

นอกจากนี้พวกเขายังทดลองเอาฟีโรโมนเพศไปล่อตรงหนวดแมลงสาบและดูการตอบสนองของกระแสสัญญาณประสาท ผลการทดลองพบว่าหนวดแมลงสาบที่ไม่ได้ถูกเลียตอบสนองต่อฟีโรโมนเพศน้อยกว่าหนวดที่โดนเลีย และน้อยกว่าหนวดที่ถูกล้างด้วยสารละลายเฮกเซนด้วย (เฮกเซนเป็นสารละลายที่นิยมใช้ในการละลายสารอินทรีย์) ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะรูรับกลิ่นที่เรียกว่า sensilla ตรงหนวดของแมลงสาบที่ไม่ได้โดนเลียมีคราบสิ่งสกปรกและคราบไฮโดรคาร์บอนเข้าไปอุดตัน

ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าแมลงสาบเลียหนวดของมันก็เพื่อเอาคราบ "ขี้ไคล" ของมันออกจากหนวด เพราะหนวดสะอาดๆ รับกลิ่นได้ดีกว่าหนวดสกปรก ทีมวิจัยของ Coby Schal ยังได้ทำการทดลองแบบเดียวกันนี้กับแมลงชนิดอื่นๆ เช่น แมลงสาบเยอรมัน (Blattella germanica), แมลงวันบ้าน (Musca domestica) และ มดไม้ (Camponotus pennsylvanicus) ซึ่งก็ให้ผลออกมาลักษณะเดียวกัน แม้ว่าแมลงเหล่านี้จะมีรูปแบบของการทำความสะอาดหนวดที่ต่างกันออกไป เช่น แมลงวันกับมดจะเอาขาหน้าถูๆ กับหนวด ไม่ได้เอาปากเลียหนวดโดยตรง เป็นต้น

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน PNAS doi:10.1073/pnas.1212466110

ที่มา - BBC News, Live Science, PhysOrg

9 Comments

PaPaSEK's picture

ผมจับงู จับตะกวด จับแมงมุม จับ ฯลฯ มือเปล่าแบบชิวๆ นะ

แต่แค่ได้ยินว่าแมงสายก็อยากวิ่งแล้วครับ

ปล. แฟนคลับอยู่ไหน เห็นถามถึงหลายคน

mementototem's picture

เมื่อคืนก็ฝันถึงแมลงสาบ จำได้ว่า กำลังเลี้ยงผีเสื้อสวย ๆ อยู่ดี ๆ มีใครที่ไหนก็ไม่รู้เสนอเลี้ยงแมลงสาบแทน (บ้าที่สุด!)

ตื่นเช้ามาก็เจอข่าวแมลงสาบ มันช่างหลอกหลอนทั้งฝันทั้งตื่น T-T

ป.ล. วาเลนไทน์ทีไร นึกถึงข่าวแมลงสาบนั่นตลอด โฮฮฮฮฮฮฮฮฮฮฮฮฮ

ป.ล. (อีกที) แม้คลิปจะยาวแค่ 58 วิ แต่ดูไม่จบ T-T

hisoft's picture

ผมว่าไอ้ข่าวแมลงสาบนั่นคงฝังหัวพวกเราไปจนวันตายล่ะครับ

และเราจะไม่ยอมให้คนอื่นลืม รวมถึงไม่ยอมให้คนที่มาไม่ทันพลาดด้วยครับ จัดไป

นักเขียนคนเดิมแบบนี้ สงสัยว่า...

The Phantom Thief

virusfowl's picture

ก่อนจะสงสัยว่าแมลงสาบมันเลียหนวดของมันทำไม ผมคงต้องสงสัยตัวเองก่อนว่าผมจะสงสัยเรื่องของแมลงสาบมันไปทำไม อี๋ //เป็นนิสัยที่ทำให้เป็นนักวิจัยที่ดีไม่ได้แน่ๆ