รางวัลโนเบลสาขาเคมีปี 2012

By: terminus
Writer
on Wed, 10/10/2012 - 17:37

รางวัลโนเบลสาขาเคมีประจำปี 2012 มีผู้ได้รับ 2 ท่าน คือ Robert J. Lefkowitz และ Brian K. Kobilka ในฐานะเป็นผู้บุกเบิกและมีผลงานสำคัญด้านการศึกษาโมเลกุลตัวรับสัญญาณบนเยื่อหุ้มเซลล์ประเภท G-protein-coupled receptors (GPCRs)

วงการวิทยาศาสตร์รู้ดีมานานแล้วว่าฮอร์โมนเป็นตัวส่งสัญญาณควบคุมการทำงานของเซลล์ทั่วร่างกาย แต่ก็ไม่มีใครรู้ว่าเซลล์รับสัญญาณจากฮอร์โมนได้อย่างไร ในปี 1968 Robert Lefkowitz ได้ทดลองโดยการใช้ไอโซโทปกัมมันตรังสีของไอโอดีนแปะเข้าไปในโมเลกุลของฮอร์โมนหลายชนิด จากนั้นก็ติดตามการทำงานของฮอร์โมนเหล่านั้น จนกระทั่งพบโปรตีนรับสัญญาณบนเยื่อหุ้มเซลล์ตัวหนึ่งซึ่งมีชื่อว่า "β-adrenergic receptor" ทีมวิจัยของเขาและนักวิทยาศาสตร์กลุ่มอื่นๆ ร่วมกันศึกษาโปรตีนตัวนี้และค้นพบโปรตีนตัวรับอีกหลายตัว และนั่นก็เป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษากลไกการทำงานของโปรตีนประเภท G-protein-coupled receptors ซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนกับช่องรับสัญญาณข้อมูลที่เซลล์ใช้ติดต่อกับเซลล์ข้างเคียงและสัญญาณทางชีวเคมีในร่างกาย

ต่อมาอีกประมาณ 10-20 ปี ทีมวิจัยที่นำโดย Brian Kobilka ก็นำความก้าวหน้าไปอีกขั้นโดยสามารถที่จะสกัดแยกยีนที่ใช้ในการสร้าง β-adrenergic receptor ออกมาจากข้อมูลจีโนมมนุษย์ได้สำเร็จ การศึกษายีนและโครงสร้างสามมิติของโปรตีน β-adrenergic receptor ทำให้นักวิทยาศาสตร์ตระหนักว่าโปรตีนรับสัมผัสหลายตัวที่เคยค้นพบกันมาตลอดทศวรรษนั้นเป็นโปรตีนในตระกูลเดียวกันและมีกลไกการทำงานคล้ายคลึงกัน ล่าสุดในปี 2011 ทีมวิจัยของ Brian Kobilka ประสบความสำเร็จในการจับภาพการทำงาน β-adrenergic receptor ในจังหวะที่ถูกกระตุ้นด้วยฮอร์โมนได้อย่างแม่นยำเป๊ะๆ นับเป็นผลงานชิ้นสำคัญที่จะช่วยไขความลับการทำงานของ G-protein-coupled receptors ในวันข้างหน้า

ไม่ใช่แค่รับสัญญาณของฮอร์โมนเท่านั้น โปรตีนในตระกูล G-protein-coupled receptors ยังประกอบด้วยโปรตีนตัวที่ทำหน้าที่รับหน้าที่รับสัญญาณแสง, กลิ่น, รส, ฮิสตามีน, โดปามีน, เซโรโทนิน ฯลฯ เกือบครึ่งของยาที่วางขายในปัจจุบันทำงานผ่านกลไกที่เกี่ยวข้องกับ G-protein-coupled receptors

ปัจจุบัน Robert Lefkowitz ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์อยู่ที่ Howard Hughes Medical Institute และ Duke University Medical Center ในสหรัฐอเมริกา ส่วน Brian K. Kobilka ทำงานอยู่ที่ Stanford University School of Medicine ประเทศสหรัฐอเมริกาเช่นเดียวกัน

เงินรางวัล 8 ล้านโครนสวีเดน จะถูกแบ่งให้ทั้งคู่เท่าๆ กัน

ที่มา - Nobel Prize Press Release

3 Comments

mementototem's picture

"จนกระทั่งพบการโปรตีนรับสัญญาณ" การเกินมามั้งครับ?