ข้อมูลจีโนมของลิงเอพตัวสุดท้ายเผยโบโนโบเป็นญาติที่ใกล้ชิดมนุษย์เท่าชิมแปนซี

By: terminus
Writer
on Sat, 16/06/2012 - 21:30

โบโนโบ (Pan paniscus) เป็นสัตว์กลุ่มลิงเอพที่มีหน้าตาคล้ายชิมแปนซี (Pan troglodytes) มาก จุดแตกต่างเท่าที่พอสังเกตได้คือโบโนโบจะตัวเล็กกว่า เสียงสูงกว่า ขนเป็นสีดำ และความแตกต่างที่สำคัญที่สุดคือโบโนโบเป็นลิงที่รักสงบ ไม่ค่อยทะเลาะเบาะแว้งกันเท่าไร ส่วนชิมแปนซีมีนิสัยก้าวร้าว โดยเฉพาะตัวผู้ที่ชอบยกพวกตีกันถึงตายบ่อยๆ (เคยมีนักชีววิทยาคนหนึ่งบอกว่านักการเมืองควรเอาอย่างโบโนโบซะบ้าง ไม่ใช่เลียนแบบชิมแปนซีอย่างเดียว - แต่เขาหมายถึงนักการเมืองที่สหรัฐอเมริกานะ)

นักวิทยาศาสตร์สันนิษฐานว่าโบโนโบและชิมแปนซีแยกสายวิวัฒนาการออกจากกันเมื่อ 1-2 ล้านปีที่แล้วอันเป็นผลมาจากการก่อตัวของแม่น้ำคองโกที่แยกประชากรออกเป็นสองกลุ่ม ส่วนสายบรรพบุรุษของเราแยกจากบรรพบุรุษของลิงทั้งสองชนิดนี้เมื่อประมาณ 4-7 ล้านปีที่แล้ว ทำให้โบโนโบและชิมแปนซีเป็นญาติที่ใกล้ชิดกับมนุษย์ที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่ แต่ด้วยความที่โบโนโบมีเพียงประชากรกลุ่มเล็กๆ ซึ่งอาศัยอยู่ในทางฝั่งตอนใต้ของแม่น้ำคองโกเท่านั้น มันจึงไม่ค่อยเป็นที่รู้จักเท่าไรต่างจากญาติสนิทอย่างชิมแปนซี (และโบโนโบก็เป็นลิงเอพชนิดสุดท้ายที่เราค้นพบด้วย นักชีววิทยาเพิ่งรู้ว่าโบโนโบเป็นสัตว์คนละสปีชีส์กับชิมแปนซีเมื่อประมาณ 80-90 ปีที่แล้วนี่เอง)

ล่าสุดทีมวิจัยที่นำโดย Kay Prüfer แห่ง Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology ของเยอรมนี ได้รายงานข้อมูลจีโนมที่เสร็จสมบูรณ์อันแรกของโบโนโบลงในวารสาร Nature ทำให้โบโนโบเป็นลิงเอพตัวสุดท้ายที่เรามีข้อมูลครบสมบูรณ์ ถัดจากมนุษย์ (Homo sapiens), ชิมแปนซี, อุรังอุตังทั้งสองสปีชีส์ (Pongo pygmaeus และ Pongo abelii), กอริลล่าทั้งสองสปีชีส์ (Gorilla gorilla และ Gorilla beringei)

ตัวอย่างที่นักวิจัยเอามาทำจีโนมเก็บจากโบโนโบเพศเมียอายุ 18 ปี ชื่อว่า "Ulindi" ในสวนสัตว์ Leipzig Zoo ผลจากการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าโบโนโบกับชิมแปนซีมีข้อมูลพันธุกรรมร่วมกันถึง 99.6% และเมื่อเทียบกับจีโนมของมนุษย์ ก็ปรากฏว่าโบโนโบมีข้อมูลพันธุกรรมร่วมกับเรา 98.7% ซึ่งใกล้เคียงกับความเหมือนกันระหว่างจีโนมของมนุษย์กับชิมแปนซี เรามีพันธุกรรมบางจุดตรงกับโบโนโบมากกว่า บางจุดก็ตรงกับชิมแปนซีมากกว่า

นักวิจัยคาดว่าข้อมูลจีโนมนี้จะมีประโยชน์อย่างมากในการสืบสายวิวัฒนาการของมนุษย์-ชิมแปนซี-โบโนโบ โดยเฉพาะการศึกษาในแง่วิวัฒนาการของพฤติกรรมสังคม สักวันหนึ่งเราอาจจะค้นพบว่าพันธุกรรมตรงไหนกันแน่ที่ทำให้ชิมแปนซีเป็นสัตว์ที่ก้าวร้าว สร้างสังคมแบบที่ตัวผู้เป็นใหญ่ ขณะที่โบโนโบกลับมีตัวเมียเป็นหัวหน้าและปรองดองกันมากกว่า พอเกิดความขัดแย้ง โบโนโบก็จะตกลงแบ่งอาหารและจับคู่อึ๊บกันกระชับความสัมพันธ์
(โบโนโบนี่ชอบอึ๊บกันมาก ไม่จำกัดว่าต้องเป็นกิจกรรมระหว่างตัวผู้-ตัวเมียด้วย เพศเดียวกันก็อึ๊บกันได้ เอากันพร้อมกินอาหารไปด้วยก็ได้ ตัวเมียที่ได้อึ๊บกับตัวเมียจ่าฝูงจะเที่ยวโฆษณาความสัมพันธ์ชั้นอภิสิทธิ์ของตัวเองด้วย)

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าพฤติกรรมก้าวร้าวหายไปจากโบโนโบเพราะว่าทางฝั่งตอนใต้ของแม่น้ำคองโกไม่มีลิงเอพชนิดอื่นอาศัยอยู่ ขณะที่ทางฝั่งตอนเหนือ ชิมแปนซีจะต้องแย่งอาหารและที่อยู่อาศัยกับกอริลล่า ลักษณะพฤติกรรมก้าวร้าวจึงถูกคัดเลือกเก็บรักษาไว้ในชิมแปนซี ส่วนโบโนโบก็ได้พฤติกรรมอึ๊บเพื่อสมานฉันท์ไปเพราะไม่มีความจำเป็นต้องรักษาความก้าวร้าวไว้แข่งแก่งแย่งอะไรกับใคร เป็นไปได้ว่าบรรพบุรุษร่วมของมนุษย์-ชิมแปนซี-โบโนโบอาจจะมีพฤติกรรมที่ผสมๆ กันระหว่างความก้าวร้าวและการปรองดอง

นอกจากเรื่องของพฤติกรรมแล้ว ข้อมูลจีโนมก็อาจจะเผยความลับเกี่ยวกับเรื่องอื่นๆ เช่น ทำไมชิมแปนซีถึงมีภูมิต้านทาน retrovirus ตระกูล HIV/SIV ขณะที่มนุษย์กับโบโนโบไม่มี (SIV หรือ Simian immunodeficiency virus เป็น "HIV เวอร์ชันของลิง" สำหรับชิมแปนซีแล้ว SIV ก็เหมือนกับไวรัสไข้หวัดธรรมดาของเรา), หรือเรื่องที่ว่าทำไมปัสสาวะของมนุษย์และโบโนโบถึงได้มีโปรตีนที่ส่งกลิ่น(ที่ดูเหมือนว่า)เป็นสัญญาณทางสังคม ขณะที่ฉี่ชิมแปนซีกลับไม่มีโปรตีนที่คล้ายกันนี้ เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม จีโนมจากโบโนโบเพียงตัวเดียวยังอาจจะไม่เพียงพอตอบคำถามเหล่านี้ นักวิทยาศาสตร์คงจะต้องทำงานสร้างฐานข้อมูลพันธุกรรมที่สมบูรณ์ยิ่งๆ ขึ้นต่อไป

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน Nature DOI: 10.1038/nature11128

ที่มา - Nature News, ScienceNOW, New Scientist, Live Science, COSMOS Magazine, Science Daily, BBC News

4 Comments

hisoft's picture

คงไม่ใช่ว่าโบโนโบผสมชิมแปนซีออกมาเป็นคนนะ O_o

The Phantom Thief

virusfowl's picture
  • ย่อหน้าที่ 2 ทำให้โบโนโบและชิมแปนซีเป็นญาติที่ใกล้ชิดกับมนุษย์ที่สุดที่ยังชีวิตอยู่ << ตก มี ไปนะครับ ยังมีชีวิตอยู่

ว่าแต่นักวิทย์ ที่บอกให้นักการเมืองทำตัวเหมือนโบโนโบซะบ้างเนี่ย หมายถึงพฤติกรรมแบบไหนหว่า ไม่ก้าวร้าว หรือให้อึ๊บกัน 555