มดตัวผู้วัยเก๋าจ้องฆ่าตัดตอนคู่แข่งวัยละอ่อน

By: terminus
Writer
on Fri, 15/06/2012 - 23:43

มด Cardiocondyla obscurior เป็นมดที่สร้างตัวผู้และตัวเมียในวรรณะสืบพันธุ์ตลอดทั้งปี มดตัวผู้ของ C. obscurior มีสองแบบ คือ ตัวผู้ที่มีปีก (alate) และตัวผู้ที่ไม่มีปีก (ergatoid)

มดตัวผู้ไม่ได้มีฐานะเป็น "พระราชา" เหมือนอย่างกรณีของปลวก พวกมันได้รับการเลี้ยงดูจากมดงาน (ซึ่งเป็นตัวเมียทั้งหมด) แบบตามมีตามเกิด ไม่มีการปกป้องเป็นพิเศษแต่อย่างใด (เนื่องจากมดตัวผู้สร้างใหม่ได้ง่าย ไม่จำเป็นต้องพึ่งแรงราชินีด้วยซ้ำ ไข่จากตัวเมียวรรณะสืบพันธุ์ที่ไม่ได้รับการปฏิสนธิจะฟักออกมาเป็นตัวผู้) แถมระหว่างมดตัวผู้ด้วยกันเองก็ยังต้องแก่งแย่งแข่งขันเพื่อชิงความเป็นใหญ่อีก

มดตัวผู้ที่มีปีกไม่ค่อยจะมีปัญหาเรื่องความขัดแย้งแย่งชิงอำนาจนัก เพราะหน้าที่หลักของมันคือการบินออกไปผสมพันธุ์กับตัวเมียนอกรัง ความขัดแย้งหลักจึงอยู่ในกลุ่มมดตัวผู้ที่ไม่มีปีก

ทีมวิจัยจาก University of Regensburg และ IST Austria สังเกตพฤติกรรมของมดตัวผู้ C. obscurior ในรัง พบว่า มดตัวผู้ไม่มีปีกที่มีอายุมากกว่าจะคอยลาดตระเวนรัง สอดส่องหาดักแด้ของมดตัวผู้ไม่มีปีกหรือตัวผู้ที่เพิ่งฟักออกมาจากดักแด้

แต่ไม่รู้ว่าเป็นเพราะอะไร อาจจะเพราะกลิ่นของดักแด้อายุน้อยๆ ยังไม่แตกต่างกันมากเท่าไร มดตัวผู้จึงมักแยกเพศไม่ออก มันจะเริ่มแยกได้ก็ต่อเมื่อดักแด้ใกล้ฟักออกเป็นตัวเต็มวัยแล้วเท่านั้น เมื่อมันรู้ว่าดักแด้ไหนจะฟักเป็นตัวผู้ มันจะเริ่มเข้าไปกัดตัดกำลังทันที ส่วนดักแด้ตัวเมียและดักแด้ตัวผู้มีปีก มันจะพยายามเข้าไปผสมพันธุ์ด้วย (ดักแด้ตัวผู้มีปีกมีกลิ่นคล้ายดักแด้ตัวเมีย)

และถ้าหากมดตัวผู้เจ้าเก่าเจอมดตัวผู้ที่เพิ่งฟักจากดักแด้ มันก็จะพุ่งตรงเข้าไปฆ่าทันที นักวิจัยพบว่า หากสู้กัน มดตัวผู้ที่เพิ่งฟักออกจากดักแด้ไม่พ้นวันจะเป็นฝ่ายแพ้และถูกฆ่าเสมอ เนื่องจากเปลือกและกล้ามเนื้อของมันยังไม่แข็งแรงพอจะสู้ป้องกันตัว แต่หากฟักออกมาเลยสองวันไปแล้ว โอกาสจะเป็น 50-50

นอกจากการกัดแล้ว มดตัวผู้ก็ยังใช้อีกหนึ่งกลยุทธ์ในการทำลายคู่แข่ง คือ การป้ายสารเคมีลงบนตัวฝ่ายตรงข้าม สารเคมีนี้จะส่งสัญญาณให้มดงานเข้ามารุมกินโต๊ะมดตัวผู้ ดังนั้นฝ่ายที่ชนะก็คือฝ่ายที่ป้ายสารเคมีลงบนคู่แข่งได้มากกว่าและหนีตายจากฝูงมดงานจอมกระหายเลือดได้ทัน ซึ่งมดเจ้าเก่าก็ได้เปรียบในกลยุทธ์นี้อยู่ดี เพราะมีประสบการณ์ในการต่อสู้มากกว่า

สุดท้ายแล้วเมื่อมดตัวผู้ตายลง มันก็จะไม่ตายอย่างสูญเปล่า ร่างของมดที่แพ้จะถูกมดงานเข้ามารุมฉีก แล้วเอาไปรีไซเคิลเป็นอาหารเลี้ยงตัวอ่อนรุ่นต่อไป

นักวิจัยเชื่อว่าการที่รัง C. obscurior สร้างมดตัวผู้ออกมาอย่างเหลือเฟือให้มันฆ่ากันเองนี้เป็นลักษณะที่ถูกคัดเลือกไว้ตามธรรมชาติเพื่อ "รับประกัน" ว่ารังมดจะมีมดตัวผู้สำรองไว้ผสมพันธุ์กับราชินีตลอดเวลา

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน BMC Ecology doi:10.1186/1472-6785-12-7 (เป็น Open Access)

ที่มา - PhysOrg