แมงมุมที่ตอนตัวเองเป็นขันทีมีพละกำลังอึดขึ้น

By: terminus
Writer
on Thu, 14/06/2012 - 03:33

พฤติกรรมการผสมพันธุ์ของแมงมุมเป็นการกระทำที่เรียกร้องจากตัวผู้เยอะเหลือเกิน แมงมุมตัวผู้จะต้องเตรียมอาหารมาบรรณาการตัวเมีย, เกี้ยวพาราสีอย่างระมัดระวัง, ผสมพันธุ์เสร็จก็ต้องรีบถอยห่างจากคมเขี้ยวของตัวเมียให้ทัน หากชักช้าก็จะโดนตัวเมียจับกิน

การถ่ายน้ำเชื้อของแมงมุมนั้น ตัวผู้จะใช้ระยางค์ที่เรียกว่า pedipalp ของตน (เป็นระยางค์คู่ที่สองถัดมาจากเขี้ยวหรือ chelicera ซึ่งเป็นระยางค์คู่แรก) ยัดถุงน้ำเชื้อซึ่งได้ตระเตรียมมาไว้ก่อนหน้าเข้าไปยังช่องรูของแผ่นคลุมระบบสืบพันธุ์ตรงด้านล่างท้องของตัวเมีย (epigynum) พอเสร็จแล้วแมงมุมตัวผู้ส่วนใหญ่ก็จะหัก pedipalp ของตัวเองคาไว้อย่างนั้นเลย บางทีก็หักทิ้งไว้แค่อันเดียว บางทีก็หักทิ้งไว้สองอันปิดรูของ epigynum ทั้งสองรูเลย (มีงานวิจัยเร็วๆ นี้ doi: 10.1098/rsbl.2011.1202 พบว่า pedipalp ที่หักทิ้งไว้ยังขมิบๆ ฉีดน้ำเชื้ออย่างต่อเนื่องอยู่อีกระยะหนึ่ง)

ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยแห่งชาติของสิงคโปร์และมหาวิทยาลัยหูเป่ยของจีนสังเกตเห็นว่า แมงมุมตัวผู้ Nephilengys malabarensis ที่ผสมพันธุ์เสร็จแล้วและยังไม่ได้กลายเป็นแฮปปี้มีลของตัวเมีย (ซึ่งก็มีไม่มากนักเพราะประมาณ 75% โดนตัวเมียกิน) จะคอยเฝ้าตัวเมียอย่างใกล้ชิด กันไม่ให้ตัวผู้ตัวอื่นเข้ามาผสมพันธุ์กับเมียของตัวเอง ที่น่าแปลกคือแมงมุมตัวผู้ที่ผสมพันธุ์และตอนตัวเองเป็น "ขันที" แล้ว มักจะชนะตัวผู้หน้าใหม่ที่ยังซิงๆ เสมอ

นักวิจัยคิดว่าพละกำลังของตัวผู้ขันทีน่าจะเพิ่มขึ้นจากน้ำหนักตัวที่ลดลง น้ำหนักของ pedipalp แต่ละข้างนั้นคิดเป็น 4% กว่าๆ ของน้ำหนักตัวเลยทีเดียว

เพื่อที่จะทดสอบสมมติฐานนี้ นักวิจัยจึงทดลองจับแมงมุม Nephilengys malabarensis ตัวผู้มาหัก pedipalp ทิ้ง แล้วเขี่ยๆ ให้มันวิ่งไปเรื่อยๆ จนกว่ามันจะเหนื่อยหมดแรง (เกณฑ์ในการดูว่าแมงมุมหมดแรง คือ เมื่อจิ้มๆ ด้วยพู่กัน 5 ทีแล้วมันไม่ขยับ)

ผลปรากฏว่าแมงมุมที่โดนหัก pedipalp ข้างเดียววิ่งได้อึดกว่าแมงมุมที่ไม่โดนหักถึง 32% ส่วนแมงมุมที่โดนหัก pedipalp สองข้างอึดกว่าแมงมุมที่ไม่โดนหัก 80%

การทดลองนี้แสดงให้เห็นว่ากลยุทธ์การ "หักคาทิ้งไว้" ของแมงมุมตัวผู้มีประโยชน์ถึงสองทาง หนึ่งคือปิดรู epigynum ของตัวเมีย ตัวผู้อื่นที่คิดผสมพันธุ์ทับรอยมันจะต้องเสียเวลาแงะออก (ซึ่งระหว่างนั้นก็อาจจะโดนตัวเมียจับกินเสียก่อน) สองคือช่วยเพิ่มความอึดและพละกำลังในการต่อสู้ นับว่าเป็นการยิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว

...แต่ผมคิดว่าคงไม่มีใครสนใจจะลอกเลียนแบบกลยุทธ์ของแมงมุมหรอกนะ

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ใน Biology Letters doi: 10.1098/rsbl.2012.0285 (อันนี้ฟรี)

ที่มา - Live Science


ผมแก้ไขเกี่ยวกับระบบสืบพันธุ์ของแมงมุมตัวเมียเล็กน้อยนะครับ และอธิบายเพิ่มเติมไว้ตรงนี้ด้วย

epigynum เป็นแผ่นที่คลุมทับช่องระบบสืบพันธุ์ของตัวเมีย อยู่ด้านล่าง (ventral) ของท้อง (abdomen) ค่อนไปทางด้านหน้าของลำตัว (anterior)

บน epigynum จะมีรูอยู่สองรู (copulatory pores) ให้แมงมุมตัวผู้ยัดถุง sperm เข้ามา sperm จะวิ่งเข้าไปพักอยู่ในถุงพักอสุจิของตัวเมีย รอผสมกับไข่ (ตอนแรกนักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า sperm วิ่งเข้าไปด้วย capillary action แต่อย่างที่ผมอธิบายไว้ เรารู้แล้วว่า palp ที่หักทิ้งไว้สามารถช่วยขมิบส่งแรงให้ sperm ได้ด้วย)

ถุง sperm ของแมงมุมไม่ใช่ spermatophore แบบ arachnid ชนิดอื่นอีกหลายชนิด (เช่น แมงป่อง, ไร) แต่สร้างจากใยพิเศษของตัวผู้เอง sperm จะสร้างตรงอัณฑะที่อยู่ใน abdomen จากนั้นก็จะหลั่งออกมาตามร่อง epigastric groove (อยู่ทาง ventro-anterior ของ abdomen) ตัวผู้จะงอท้องชักใยปั่นหุ้มไว้ แล้วก็เอามา "ถือ" ที่ palp

อ้างอิงจาก

Triplehorn, C. A., & Johnson, N. F. (2005). Borror and DeLong’s Introduction to the Study of Insects (7th ed.). Brooks Cole.

Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2003). Invertebrate Zoology: A Functional Evolutionary Approach (7th ed.). Brooks Cole.

12 Comments

hisoft's picture
  • และยังไม่จับกิน

และยังไม่ถูกจับกิน จะเข้าใจง่ายกว่านะครับ

The Phantom Thief

sp's picture

55555..... กลยุทธ์ปิดจุกไว้นี่ พระเจ้าคิดได้ยังไงเนี่ย .... แล้วถ้าตัวเมียเกิดอยากขึ้นมา มันจะแงะจุกออกเองได้ป่าวหละ .... แล้วก็เป็นอีกหนึ่งกลยุทธ์ในการหาอาหารให้ตัวเมียกิน คือ กินชู้รักเป็นอาหารซะระหว่างพยายามแงะจุกออก ....

สรุปแล้ว เพศตัวเมียก็ยังน่าหวาดหวั่นอยู่ดี

superballsj2's picture

เสร็จแล้วก็หักคาไว้เลย กันคนอื่นมาต่อ อื้มมมมมมม -*-

terminus's picture

ตอนเรียน เวลาเพื่อนผมจะยุให้คนอื่นจีบผู้หญิงที่มีแฟนแล้ว มันจะบอกว่า "เมิงจะกลัวเหี้ยไร ไม่ใช่แมงมุม มันไม่มีใครมาหักคาไว้หรอกน่า"

gvdosk124's picture

มิน่า ตงฟางปุ๊ป้ายถึงต้องตอนก่อนฝึกวิชา ฮึ่มมมม ~

way_cs16's picture

เอ่อ เราอาจจะได้เห็น Spider Man ตอนตัวเองเพื่อกู้โลกไหมเนี่ย ไม่รู้จะสู้ไงตอนตัวเองเพิ่มพลังเลย ฮ่าๆ

In2theBlue's picture

แล้วของแมงมุมมันงอกใหม่ได้ไหมคับ ไอ้ที่มันหักไป

terminus's picture

ข่าวของ Nature บอกว่าแมงมุมสปีชีส์นี้พอผสมพันธุ์แล้ว pedipalp หรือ palp หรือ palpus (ของอย่างเดียวกันครับ แต่เรียกได้สามแบบ) ที่หักไปจะไม่งอกใหม่ http://www.nature.com/news/spiders-dodge-cannibalism-through-remote-copulation-1.9939

แต่วิทยานิพนธ์ของคนนี้บอกว่าแมงมุมแม่ม่ายดำตัวผู้ที่โดนตัด palp ตั้งแต่ยังเด็กบางตัวสามารถงอกใหม่ได้ https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/24607/3/Modanu_Marija_20106_MSc_thesis.pdf แถมมีโอกาสงอกได้มากกว่างอกขาใหม่ด้วย (อาจจะเพราะมันสั้นกว่าและมีข้อน้อยกว่า)

ผมเดาว่ามันคงมีโอกาสงอกครับ ถ้ามันหักตั้งแต่อายุยังน้อย มันจะค่อยๆ งอกใหม่จากการลอกคราบครั้งถัดๆ ไป แต่ตัวผู้ที่ palp หักเพราะการผสมพันธุ์คงจะไม่มีเวลาและต้นทุนในการงอกใหม่ได้ทัน เพราะถ้าไม่โดนตัวเมียจับกิน ตัวผู้ก็มีอายุขัยเหลือต่อไปไม่นานนัก สู้เอาเวลากับพลังงานไปลงทุนป้องกันตัวเมียไม่ให้โดนตัวผู้อื่นผสมพันธุ์ซ้ำดีกว่า

zipper's picture

แสดงว่าในชั่วชีวิตแมงมุมตัวผู้มีอะไรได้อย่างมาก 2 ครั้งสินะ