ชีววิทยาว่าด้วยการหลงลืม

By: Halley
Writer
on Sun, 13/05/2012 - 23:48

การหลงลืมเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการอาศัยอยู่ในโลกยากๆ ที่ไม่แน่จริงคงอยู่ไม่ได้ ในขณะที่เรานอนหลับจะเป็นช่วงเวลาที่สมองจัดการกับข้อมูลที่ผ่านเข้ามาในแต่ละวัน และเลือกว่าเหตุการณ์ต่างๆ จะให้ อยู่ หรือ ไป

ข้อมูลที่สมองได้รับเข้ามาในตอนแรก จะยังเป็น ความจำระยะสั้น (short-term memory) อยู่ เราต้องเรียกใช้ข้อมูลนั้นซ้ำๆ (และนอนให้พอ) จึงจะเปลี่ยนเป็น ความจำระยะยาว (long-term memory) โดยผ่านกระบวนการที่เรียกว่า "Memory consolidation" ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสร้างจุดเชื่อมต่อใหม่ๆ ระหว่างเซลล์ประสาท และสร้างทางวิ่งใหม่ๆ ของกระแสประสาทในสมองเรา

มีแนวคิดว่าการหลงลืมก็เป็นแค่การที่เซลล์ประสาทไม่ได้สร้างจุดเชื่อมต่อใหม่ๆ แต่งานวิจัยที่ตีพิมพ์เมื่อวันที่ 9 พฤษภาคมที่ผ่านมา ยืนยันว่าการหลงลืมเป็นกระบวนการทางสมองที่มีการควบคุมอย่างดี และตีคู่ขนานไปกับกระบวนการการจดจำอย่างแยกไม่ออก

นักประสาทวิทยาศาสตร์จาก The Scripps Research Institute และ Baylor College of Medicine ฝึกให้แมลงหวี่จดจำกลิ่นที่ำทำให้มันเจอไฟฟ้าช็อต (เปรียบเทียบได้กับเวลาเด็กดื้อแล้วครูตีด้วยไม้เรียว ต่อมาเมื่อเด็กเห็นไม้เรียวจะไม่กล้าหืออีก) และกลิ่นที่ทำให้มันได้กินอาหาร (เหมือนเวลาเด็กๆ ทำดีแล้วเราให้รางวัล เด็กก็จะอยากทำดีอีก) แล้วสังเกตการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในสมอง (...ใช่ครับ สมองของแมลงหวี่)

เมื่อเกิดการกระตุ้นให้ต้องเรียนรู้จดจำโดยใช้กลิ่น สมองส่วนที่เรียกว่า PPL1 จะใช้สารโดปามีน (dopamine) ไปกระตุ้นสมองอีกส่วนหนึ่งที่เรียกว่า MB โดยเซลล์ประสาทภายใน MB จะมีตัวรับสัญญาณของโดปามีน 2 ชนิดคือ dDA1 ที่ทำหน้าที่สร้างการจดจำ และ DAMB ที่ทำให้หลงลืม

เมื่อถูกกระตุ้นโดยสิ่งเร้าแรงๆ (เช่นในที่นี้คือถูกไฟฟ้าช็อต) ปริมาณโดปามีนที่ประดังประเดเข้ามาที่ MB จะปลุกให้ dDA1 ทำงานโดยการพยายามสร้างจุดเชื่อมต่อใหม่ๆ ให้สำเร็จ แต่ถ้าแรงกระตุ้นนั้นหายไป ปริมาณของโดปามีนที่ส่งมาบ้างไม่ส่งมาบ้าง จะไปสะกิดให้ DAMB ทำงานแทน

การส่งสัญญาณผ่าน DAMB จะไปยับยั้งการสร้างจุดเชื่อมต่อเซลล์ประสาท ทำให้ข้อมูลดังกล่าวค่อยๆ จางหายไป และหลงลืมในที่สุด แต่ถ้าข้อมูลนั้นผ่านกระบวนการ Memory consolidation จนกลายเป็นความจำระยะยาวไปแล้ว DAMB ก็ไม่สามารถทำให้หลงลืมได้

งานวิจัยชิ้นนี้คงทำให้เราเข้าใจเคล็ดวิชาของเหล่า "ซาวองท์" (savant - บุคคลที่เป็นออทิสติก แต่มีพรสวรรค์ด้านความจำเป็นเลิศ ตัวอย่างเช่น Rain Man) มากขึ้น ซาวองท์อาจไม่ใช่คนจำแม่น แต่เป็นเพราะพวกเค้าลืมไม่เป็น

อนาคตเราอาจจะมียากันลืมไว้กินกันอย่างแพร่หลาย อย่างน้อยจะได้ไม่ลืมกันจริงๆ เสียที

ข่า่วจาก PsychCentral
งานวิจัยชิ้นนี้ตีพิมพ์ใน Neuron

12 Comments

TOTEETIME's picture

และยาที่กินเพื่อให้ลืมก็จะเป็นที่ต้องการกันอย่างมากเช่นกัน T_T

hisoft's picture

พวกที่มีความจำถาวร เห็นแล้วไม่มีทางลืมก็คือเค้าไม่มี DAMB สินะครับเนี่ย

เหมือนจะน่าอิจฉา แต่หลาย ๆ กรณีมันก็น่าสยองเลยนะนั่น

>> Memory consolidation

แล้วข้อมูลที่ผ่านกระบวนการนี้แล้วหายไปได้ยังไงครับ? คนเรามีข้อมูลเยอะขึ้นจน seek ไม่เจอ หรือว่าส่วนที่เก็บเกิด bad cells (คล้าย ๆ bad sector) จนมันหายไป? หรือยังไง?

The Phantom Thief

wearetherock's picture

ถ้ามันหายไปได้ แสดงว่าต้องมีช่องว่างที่ไม่มีมีความจำอยู่ทั่ว สมองต้องทำ Defrag ด้วยหรอเปล่า

hisoft's picture

เอ นั่นสินะครับ

แต่สมองใช้การสร้างเส้นทางวิ่ง ผมว่าน่าจะออกไปทางแนว VLSI มากกว่ามั้งครับ (มั้งนะ) รูปแบบการเก็บข้อมูลก็น่าจะใกล้เคียง SSD มากกว่า อย่างถ้าเราเก็บข้อมูล 1233 (สามข้อมูลใหญ่ กินสองช่อง) พอลบสองแล้วเก็บสี่เป็น 14334 ถ้าเป็น HDD ปกติเราจะต้องวนไปอ่าน 4 ตัวหน้าก่อน แล้ววนอ่านตัวหลังอีกหนึ่งรอบ ขณะที่ SSD มันสามารถดึง 4 ตัวหน้า ตามด้วยตัวหลังได้เลยโดยไม่ต้องผ่าน 33 ก่อน เราก็ไม่จำเป็นต้อง Defragement นะครับ

ผมพึ่งคิดเรื่องนี้ได้เมื่อครู่นี่เอง เพราะ SSD ไม่มี seek time ลองไปหาข้อมูลเพิ่มเติมก็เป็นงี้จริง ๆ แบบในนี้

แต่ก่อนอื่นคำถามคงเป็นสมองส่วนนั้นมันลบข้อมูลได้จริงหรือเปล่าล่ะครับ

The Phantom Thief

Halley's picture

เรื่อง dDA1 กับ DAMB นี้ เป็นการศึกษาในแมลงหวี่ครับ ของคนนี่ยังไม่รู้เลยครับว่ายังไง อาจจะใช้กลไกเดียวกัน สารคล้ายๆ กัน ซับซ้อนขึ้นมาหน่อย หรืออาจจะต่างออกไปเลยก็ได้

ส่วนที่ว่าความจำระยะยาวนี่หายไปได้ยังไง อืม เท่าที่ผมทราบ ก็อาจจะเกิดจาก

  • จุดเชื่อมต่อที่สร้างขึ้นมันหายไป
    เพราะเราอาจไม่ได้ใช้นานครับ จุดเชื่อมต่อที่สร้างก็อาจหายไป เพื่อเอาทรัพยากร เอาสารต่างๆ ไปใช้ทำอย่างอื่น แต่ก็เกิดได้ยากครับ คนแก่ๆ จึงจำเรื่องราวเก่าๆ ได้ดี แต่จำเรื่องราวที่เกิดไม่นานไม่ได้

  • โครงสร้างสมองเปลี่ยนไป โดยเฉพาะถ้าเกิดความเสียหายที่ Hippocampus
    หรือบางทีถ้าเป็นโรคสมองเสื่อมอย่างอัลไซเมอร์ ก็เห็นชัดว่าความจำจะค่อยๆ หายไป

hisoft's picture

อีกหน่อยเราอาจจะสร้างจุดเชื่อมต่อสักจุดสองจุดมาเข้ากับ flashdrive สำเร็จก็เป็นได้ (T_T)

The Phantom Thief

xxxooo's picture

dDA1 ทำงานไปแล้ว หากสมองไม่เสียหาย ทำยังไงก็ไม่ลืมสินะครับ เพราะงั้น ยาสำหรับลืม คงเป็นไปไม่ได้แล้ว

Praiyanan's picture

ขอบคุณ เรื่องราวดีๆนะคะ น่าสนใจมากเลยค่ะ

virusfowl's picture
  • ย่อหน้าที่ 4
    • นักประสาทวิทยาศาสตร์จาก << น่าจะเป็น "นักประสาทวิทยา" นะครับ
    • ฝึกให้แมลงหวี่จดจำกลิ่นที่ำทำให้มันเจอไฟฟ้าช็อต << ระหว่าง "ที่" กับ "ทำ" มีสระอำเกินมาครับ
  • ตรงที่มา "ข่าวจาก" มีไม้เอกเกินมาตัวนึงครับ

"จะได้ไม่ลืมกัน" นึกถึงโฆษณาเบยยย น่าร๊ากกกอ่า >__<