คางคกที่สืบพันธุ์แบบอาศัยเพศและโคลนนิ่งตัวเองในเวลาเดียวกัน

By: terminus
Writer
on Fri, 14/10/2011 - 15:21

สัตว์ส่วนใหญ่จะมีโครโมโซมด้วยกันสองชุด หรือที่เรียกเป็นภาษาชีววิทยาว่า "diploid" เวลาสร้างเซลล์สืบพันธุ์ โครโมโซมก็จะแบ่งครึ่งเหลือแค่ชุดเดียว (ศัพท์ชีววิทยาเรียกว่า "การแบ่งเซลล์แบบ meiosis") พอไข่กับสเปิร์มผสมกันก็ได้เป็นตัวอ่อนที่มีโครโมโซมสองชุดกลับมาเหมือนเดิม

แต่ก็มีสัตว์บางชนิดเหมือนกันที่มีโครโมโซมมากกว่าสองชุด ส่วนใหญ่จะเป็นพวกลูกผสมข้ามสปีชีส์ คราวนี้พวกที่มีจำนวนชุดโครโมโซมเป็นเลขคี่ก็จะเกิดอาการหารสองไม่ลงตัว หากไม่เป็นหมัน ก็ต้องใช้วิธีสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศหรือ "โคลนนิ่งตัวเอง" เอาแบบที่เรียกว่า Parthenogenesis (บางทีก็ยังต้องใช้สเปิร์มจากตัวผู้สายพันธุ์อื่นมากระตุ้นการโคลนนิ่งตัวเองแล้วค่อยเขี่ยโครโมโซมของสเปิร์มทิ้งทีหลัง อ่าน Hybridogenesis)

แต่แล้วก็ยังมีแต่อีก (ชีววิทยามีข้อยกเว้นกันได้เสมอๆ) คางคกภูเขาบาทูร่า (Bufo baturae) ในทางตอนเหนือของประเทศปากีสถาน เป็นคางคกสปีชีส์ลูกผสม (hybrid species) ที่มีโครโมโซม 3 ชุด (triploid) ชุดละ 11 แท่ง รวมมีโครโมโซม 33 แท่ง พวกมันสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศด้วยและก็โคลนนิ่งตัวเองด้วยในเวลาเดียวกัน

ทีมวิจัยที่นำโดย Matthias Stöck แห่งมหาวิทยาลัยโลซานน์ สังเกตว่าคางคกบาทูร่าทุกตัวจะมีโครโมโซมอยู่สองชุดที่มียีน NOR+ บนโครโมโซมแท่งที่ 6 และอีกชุดมียีน NOR- จากการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมแสดงให้เห็นว่าชุดโครโมโซมที่มี NOR- นั้นสืบทอดผ่านกันมาจากแม่สู่ลูกโดยตรง ส่วนอีกสองชุดที่มี NOR+ จะเป็นการผสมระหว่างชุดโครโมโซมที่มาจากไข่และสเปิร๋ม

ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าสเปิร์มของคางคกตัวผู้เกิดจากการขจัดโครโมโซมชุดหนึ่ง (ชุดที่มี NOR-) ทิ้งไปเลยแล้วอีกสองชุดที่เหลือก็แบ่งตัวแบบ meiosis ทำให้สเปิร์มมีแต่โครโมโซมชุดที่มี NOR+ ส่วนตัวเมียจะแบ่งโครโมโซมที่มี NOR+ ลงไปในไข่ใบละ 1 ชุดไว้ผสมกับชุดโครโมโซมของสเปิร์ม และก็โคลนนิ่งชุดโครโมโซมที่มี NOR- อีกชุดใส่ลงไปในไข่แต่ละใบด้วย

คางคกบาทูร่า ภาพจาก New Scientist; เครดิต Matthias Stöck

นักชีววิทยายังไม่ทราบแน่ชัดว่าเซลล์คางคกแบ่งชุดโครโมโซมสร้างเซลล์สืบพันธุ์พร้อมกับโคลนนิ่งโครโมโซมอีกชุดได้อย่างไร และจะทำอย่างนั้นไปทำไม แต่ก็เชื่อกันว่ามันทำของมันแบบนี้มาเป็นเวลาแสนๆ ปีแล้ว

ที่มา - New Scientist

งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ลงในวารสาร Proceedings of the Royal Society B doi: 10.1098/rspb.2011.1738

9 Comments

hisoft's picture

อ่านแล้วงง แต่เดี๋ยวว่าง ๆ จะมาอ่านซ้ำครับ ขอไปอุดน้ำก่อน (T_T)

The Phantom Thief

terminus's picture

จะไม่ผ่านตาได้ไงหละครับ http://jusci.net/node/1320

ขอออกความเห็นสักหน่อยแล้วกัน ข่าวเว็บผู้จัดการอันนี้เขียนแย่จัง ทั้งที่ผมคิดว่าข่าววิทยาศาสตร์ของเว็บผู้จัดการดีที่สุดในบรรดาหนังสือพิมพ์บ้านเราแล้วนะ (แม้จะกัดฟันพูด แต่ผมก็ยอมรับจริงๆ)

PaPaSEK's picture

เอ ทำไมผมพยายามหาใน jusci แล้วไม่เจอหว่า

-..-

ข่าวที่มาจากภาษา ตปท ของผู้จัดการห่วยเกือบทุกอันครับ แปลมาตรงๆ เลย ไม่มีการ simplify ให้คนไทยอ่าน

terminus's picture

นั่นก็ดีกว่า นสพ. อื่นๆ แล้วครับ ผมว่าค่ายที่ข่าววิทยาศาสตร์ดีน้อยที่สุดคือ ค่ายที่มียอดขายมากสุดในประเทศ (ผมคงไม่ต้องพูดชื่อนะ เอาว่ารู้กัน)

mementototem's picture

ตัวผู้: (NOR+)(NOR+)(NOR-)

ตัวเมีย: (NOR+)(NOR+)(NOR-)

ไข่: (NOR+)(NOR-)

สเปิร์ม: (NOR+)

แบบนี้?