โลมามีสัมผัสรับรู้สนามไฟฟ้าได้?

By: terminus
Writer
on Wed, 27/07/2011 - 23:33

โลมาเกียนา (Guiana dolphin, Sotalia guianensis) เป็นญาติที่มีหน้าตาคล้ายกับโลมาหัวขวด (Bottlenose dolphin) ที่เรารู้จักกันดี เพียงแต่ว่าตัวเล็กกว่านิดหน่อย โลมาเกียนาอาศัยตามเขตน้ำกร่อยและเขตทะเลน้ำตื้นของชายฝั่งตะวันออกของทวีปอเมริกาใต้

ทีมวิจัยที่นำโดย Wolf Hanke แห่ง University of Rostock ในประเทศเยอรมนี ได้ทำการผ่าตัดวิเคราะห์โลมาเกียนาที่ตายในสวนน้ำ Dolphinariumin Münster และพบว่าข้างในรูเปิดที่เรียกว่า vibrissal crypts ตรงปลายจมูกโลมา มีปลายประสาทและเส้นเลือดไปเลี้ยงราวกับว่ามันรับสัมผัสอะไรบางอย่าง

vibrissal crypts ของโลมาเป็นโครงสร้างที่พบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบนบก แต่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบนบกจะมีหนวดเส้นยาวๆ (whisker) ยื่นออกมาเพื่อไว้รับสัมผัสที่เกิดจากการแตะ โลมาที่ยังตัวเล็กๆ อยู่ในท้องแม่ก็มีหนวดนี้เหมือนกัน พอเติบโตขึ้นหนวดก็จะหดหายไปเอง

เพื่อสนองความสงสัยว่า "ทำไมโลมายังเก็บรูไว้ทั้งที่ทิ้งขนไปแล้ว?" นักวิจัยจึงจัดการทดลองกับโลมาเกียนาอีกตัวซึ่งยังมีชีวิตอยู่ โดยฝึกให้มันว่ายหนีไปในทิศทางตรงกันข้ามกับแหล่งกำเนิดไฟฟ้า หากมันทำได้ มันก็จะได้รับอาหารเป็นรางวัล

ผลปรากฏว่าโลมาสามารถรับสัมผัสสนามไฟฟ้าได้จริง ระดับต่ำสุดในการทดลองที่โลมาเกียนาสามารถรับรู้ได้ คือ 5 โมโครโวลต์ ซึ่งเป็นระดับพอๆ กับสนามไฟฟ้าที่ปลาทะเลสร้างขึ้นตอนขยับกล้ามเนื้อ

ประสาทสัมผัสทางไฟฟ้าของโลมายังไม่ละเอียดเท่ากับของปลาฉลามและปลากระเบน แต่ว่าโลมาเกียนาก็ถือเป็น "สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีรก" (Eutheria) ชนิดแรกที่นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่ารับสัมผัสสนามไฟฟ้าได้ ก่อนหน้านี้นักวิทยาศาสตร์ค้นพบแล้วว่าตุ่นปากเป็ดและตัวกินมดหนามซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ออกลูกเป็นไข่ (monotreme) ก็รับสัมผัสสนามไฟฟ้าเป็น

โลมาคงใช้ประสาทสัมผัสทางไฟฟ้าช่วยระบุตำแหน่งของเหยื่อในระยะใกล้ซึ่งระบบ echolocation ทำงานได้ไม่ค่อยละเอียดนัก

นักวิทยาศาสตร์หลายคนยังติดใจกับการทดลองนี้ เนื่องจากเป็นการทดสอบกับโลมาเกียนาเพียงตัวเดียวเท่านั้น ในอนาคตคงจะมีงานวิจัยในลักษณะนี้กับสัตว์พวก cetacean อื่นๆ (พวกวาฬและโลมา) และใช้กลุ่มตัวอย่างที่มีขนาดใหญ่ขึ้นด้วย

ที่มา - BBC News, Live Science

12 Comments

hisoft's picture

สายพันธุ์เดียวเลยเหรอครับ?

แต่ชอบที่ว่าตอนอยู่ในท้องมีหนวดด้วย - -"

The Phantom Thief

mementototem's picture

"สัตว์เลี้ยงลูกต้วยนมที่มีรก" ด้วยนมครับ

คนก็มีหนวด แต่ทำไมรับรู้ไม่ได้บ้างหว่า? ^^"

terminus's picture

แก้แล้วครับ ขอบคุณครับ

หนวดของคนมันไม่ใช่ whisker (vibrissa) นี่ครับ ลองนึกถึงหนวดตรงจมูกหมาแมวครับ ต้องแบบนั้นถึงจะเป็น whisker

nidlittle's picture

ผมเคนอ่านเจอว่า มนุษย์มีโครงสร้างทางร่างกายบางส่วนทีไม่เหมาะสมต่อการเดินสองขาลำตัวตั้งตรง เหตุผลเพราะเป็นสิ่งหลงเหลือจากวิวัฒนาการ ในช่วงที่อยู่ในครรภ์ช่วงแรกจะสร้างอวัยวะบางอย่างที่จำเป็นสำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสี่เท้าขึ้นมา แต่ในช่วงท้ายอวัยวะนั้นจะเจริญเติบโตน้อยลง จนใช้งานจริงไม่ได้

อะไรประมาณนี้อะครับ จำรายละเอียดไม่ค่อยได้

มีโอกาสมั้ยที่ไอ้รูหนวดนี่ก็จะมีสาเหตุคล้ายๆกัน

แล้วอีกอย่าง ทำไมคนทดลองมังคิดว่ามันจะใช้ตรวจจับไฟฟ้าได้ สุ่มเอา?

terminus's picture

รู้สึกว่าคนทดลองเห็นว่าเยื่อตรงนั้นตอบสนองกับสนามไฟฟ้าครับ เลยจัดการทดลอง

touchie's picture

โลมา แปลว่า "ขน" ครับ

ส่วน

ปลาโลมา คือ สัตว์น้ำที่ชื่อ ปลาโลมา ไม่ใช่ ปลา ชื่อโลมา

พูดถึงโลมาทีไร คิดถึง ขน ทุกที

ใช้ปลาโลมาดีกว่านะครับ คงไม่มีใครนึกว่ามันเป็นปลาหน้าขนแน่นอน

แบบเดียวกับ jellyfish, starfish, cuttlefish ก็ไม่มีใครคิดว่ามันเป็นปลาเหมือนกัน

hisoft's picture

คำพ้องรูปพ้องเสียงมีเยอะอยู่นะครับ เราก็แยกแยะกันเองได้ เดี๋ยวนี้ผมก็เรียกโลมา, วาฬ เฉย ๆ แล้ว

อีกนิด ถ้านับจากตัวอย่าง dolphin ไม่ได้ลงท้ายด้วย fish นี่ครับ แล้วปลาจริง ๆ ส่วนมากก็ไม่ได้ลงด้วยคำว่า fish ด้วย เพราะงั้นการมี fish ลงท้ายไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องปลา

The Phantom Thief

HMage's picture

แล้วทำไมภาษาไทยถึงเรียก dolphin ว่า ปลาโลมา ล่ะครับ? พอรู้ที่มามั้ยครับ หรือดูใกล้ๆ แล้วมันมีขน?

Thaina's picture

คิดว่าทำไมภาษาไทยเรียก ปลาดาว กับ ปลาหมึก ว่า ปลา ล่ะครับ

มันก็อารมณ์เดียวกันนั่นแหละ สมัยก่อนใครจะไปตรัสรู้ว่า ปลาวาฬกับปลาโลมา หน้าตามันก็เหมือนปลา ว่ายน้ำเหมือนปลา มันจะไม่ใช่ปลา

เอาจริงๆสมัยที่บัญญัติคำว่า ปลา ออกมาครั้งแรกในชาติ คงไม่ได้นึกถึงว่า "ปลา" หมายถึงสัตว์เลือดเย็น มีเกล็ด มีเหงือก อยู่ในตระกูลนี้สปีชี่นี้
แต่อาจจะหมายถึง อะไรว่ายน้ำอยู่ใต้น้ำก็เรียกว่าปลาทั้งนั้น
เราเลยไม่เรียกม้าน้ำว่าปลา เพราะท่าว่ายน้ำของมันไม่เหมือนปลาว่ายน้ำ เช่นเดียวกับ แมงกระพรุน ที่ไม่ใช่ปลา แต่ปลาหมึกเป็นปลา เพราะมันว่ายน้ำ

คำว่า Fish ก็คงมีความหมายของมัน ปลาหมึกภาษาอังกฤษ ไม่ใช่ Fish แต่แมงกระพรุนคือ Jellyfish
แปลว่าฝรั่งน่าจะมีมุมมองของอะไรที่มันเป็นปลาของเขา ไม่ได้ตรงกับคำว่า ปลา ของเรา
ขอเดาว่า บางทีอาจหมายถึง อะไรก็ตามที่ "ตก" ขึ้นมาได้ คือ Fish หมด คือเมื่อก่อนอาจจะตกปลาหมึกไม่ได้ แต่แมงกระพรุนติดเบ็ดได้ เลยเป็น Fish ส่วน วาฬ กับ โลมา ตกไม่ได้เลยไม่ใช่ Fish

สมัยก่อนโน้นนน ใครจะไปรู้ว่ามันไม่ใช่ปลาจริงๆ ทฤษฎีวิวัฒนาการยังไม่เกิดเลย

ขนาด Eel ยังไม่ได้เป็น Fish เลย ผมว่าเขาคงนึกว่ามันคืองู ไม่ใช่ปลา

nidlittle's picture

พอเป็นเรื่องเกี่ยวกับภาษาทีไรออกตัวแรงตลอด ก็เข้าใจคาแรคเตอร์ของคุณอยู่นะ แต่ใจเย็นๆแล้วอ่านให้ดีๆก่อนเถอะ

คุณ HMage ถามว่า ทำไมตอนที่คนไทยรู้จักสัตว์ชนิดนี้ครั้งแรกถึงเรียกมันว่า โลมา ที่พ้องกับคำไทยที่มีอยู่แล้วที่แปลว่า ขน ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับคำว่า ปลา เลย

Thaina's picture

ก็ เห็นคุยต่อกันมาในแนวนี้มากกว่าน่ะ ผมเลยแปลไปทางนั้น

ส่วนตัวจำได้ว่า คำว่า โลมา ที่แปลว่าขน มีรากศัพท์มาจากประเทศนึง(ภาษาขอมแหละมั้ง) ส่วน ปลาโลมา มันมาจากอีกประเทศนึง

nidlittle's picture

เมื่อครั้งสมัยพุทธกาลมีสัตว์บกชนิดหนึ่งมีขนยาวขาวดก ผู้คนในภูมิภาคแถบนี้มีทักษะในการเลี้ยงดูสัตว์ชนิดนี้เพื่อโกนขนไปถักทอเสื้อผ้า และเรียกมันว่าโลมา(ขนดก) เวลาผ่านไปสัตว์นี้ก็เล็งเห็นในความไร้อิสรภาพของเผ่าพันธุ์เลยวิวัฒนาการให้ตัวเองไร้ขนและสามารถอาศัยอยู่ในน้ำได้ สุดท้ายเมื่อโลมากลายเป็นสัตว์น้ำไร้ขน คนก็เลิกเลี้ยงมัน แต่ยังเรียกชื่อมันว่าโลมาอยู่ตามเดิม