เพราะเหา ทำให้เรารู้ว่ามนุษย์เริ่มใส่เสื้อผ้าครั้งแรกเมื่อไร

By: terminus
Writer
on Sat, 08/01/2011 - 22:40

เหาเป็นปรสิตที่คงไม่มีใครต้องการเก็บไว้กับตัว แต่อย่างน้อยมันก็มีประโยชน์ในการศึกษา โดยเฉพาะเรื่องเวลาจุดเริ่มต้นที่มนุษย์เริ่มใส่เสื้อผ้า เพราะการจะไปขุดหาหลักฐานของเสื้อผ้าตัวแรกแห่งมนุษยชาตินั้นเป็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้ นักวิทยาศาสตร์คาดกันว่าเสื้อผ้าในยุคแรกน่าจะเปื่อยสลายหายไปหมดตามกาลเวลา ไม่เหลือทิ้งร่องรอยอะไรไว้ให้ตรวจสอบ

David Reed แห่งมหาวิทยาลัยฟลอริดาและคณะ ได้ศึกษา DNA ของเหาบนลำตัวมนุษย์ (Body louse, Pediculus humanus humanus) เทียบกับเหาบนศีรษะ (Head louse, Pediculus humanus capitis) เหาทั้งสองชนิดนี้เป็นแมลงสปีชีส์เดียวกัน แต่อยู่คนละซับสปีชีส์ ตามปกติเหาบนศีรษะจะวางไข่บนเส้นผม ส่วนเหาบนลำตัวจะวางไข่ตามรอยตะเข็บเสื้อผ้า ไม่มายุ่งเกี่ยวข้องแวะกัน แต่ผสมพันธุ์กันได้ในห้องทดลอง

ดังนั้นหากอยากรู้เวลาโดยประมาณที่มนุษย์เริ่มนุ่งห่มผ้าก็ทำได้โดยการตรวจสอบจากจีโนมเหาดูว่าเหาบนลำตัวกับเหาบนหัวแยกสายวิวัฒนาการกันเมื่อไร สมัยพระเจ้าเหา นั่นเอง ทีมของ David Reed พบว่าเหาทั้งสองเริ่มมีพันธุกรรมแยกกันเมื่อประมาณ 170,000 ปีก่อน ซึ่งก็น่าจะเป็นช่วงเวลาพอๆ กับที่มนุษย์เริ่มถักเสื้อผ้าขึ้นมาไว้สวมใส่นั่นเอง

ลองมาเทียบลำดับเวลากันดูสักนิด

  1. สายพันธุ์มนุษย์ (พวกตระกูล Hominin) สูญเสียขนบนร่างกายเมื่อประมาณ 1,000,000 ปีที่แล้ว (ข้อมูลจากการศึกษา DNA ของยีนที่ควบคุมสีผิว)
  2. มนุษย์สมัยใหม่ (Homo sapiens sapiens) ปรากฏครั้งแรกเมื่อ 200,000 ปีที่แล้ว
  3. มนุษย์เผชิญหน้ากับยุคน้ำแข็งเมื่อประมาณ 180,000-130,000 ปีที่แล้ว
  4. มนุษย์สมัยใหม่อพยพออกจากแอฟริกาเมื่อ 100,000 ปีที่แล้ว

ถ้าดูจากลำดับข้างบนจะพบว่าบรรพบุรุษของเราเคยอยู่กันแบบตัวเปลือยๆ ไม่มีขน ไม่มีเสื้อผ้าเป็นเวลานาน 200,000-300,000 ปีเลยทีเดียว และพอถึงยุคน้ำแข็ง เสื้อผ้าก็ถูกประดิษฐ์ขึ้นมาเพื่อรับมือกับอุณหภูมิโลกที่ลดต่ำลง เสื้อผ้ายังเป็นเทคโนโลยีสำคัญอีกชิ้นหนึ่งที่ทำให้เผ่าพันธุ์มนุษย์แพร่กระจายและตั้งถิ่นฐานไปทั่วโลกได้โดยไม่ต้องถูกจำกัดด้วยสภาพภูมิอากาศอีกต่อไป

ก่อนหน้านี้ในปี 2003 ก็เคยมีการศึกษาพันธุกรรมของเหาโดย Mark Stoneking แห่งสถาบันวิจัยแม๊กซ์พลังค์ ในครั้งนั้นได้ผลสรุปว่ามนุษย์มีเสื้อผ้าสวมใส่เมื่อประมาณ 107,000 ปีก่อน แต่นักวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่เชื่อผลการทดลองครั้งนี้ของ David Reed มากกว่า เพราะเทคโนโลยีและข้อมูลสมบูรณ์และทันสมัยมากกว่า และให้ผลที่สอดคล้องตามลำดับเวลามากกว่า

ที่มา - Science Daily, Live Science

หมายเหตุ กรุณาอย่าสับสน เหาลำตัว กับ โลนที่อยู่ตามขนอวัยวะเพศ (crab louse หรือ pubic louse, Phthirus pubis) หน้าตาสองตัวนี้ไม่เหมือนกันสักนิด

12 Comments

Thaina's picture

ผมว่าผมเคยอ่านเรื่องนี้จากบทความของ แทนไท ประเสริฐกุล เมื่อนานแสนนานมาแล้ว นะครับ

และจากวิธีการนี้ เราได้ช่วงเวลา "อันเปนอย่างน้อย" ที่มนุษย์มีเสื้อผ้า ได้เท่านั้นนะครับ
เพราะการที่มนุษย์มีเสื้อผ้า มันก็ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดเหาเสื้อผ้าตามมาในทันที(ผมตีเองซักสอง-สามแสนปี)
มันคงต้องมีช่วงเวลาที่ เหาเสื้อผ้า ยังเปนเหาประเภทเดียวกับบนหัว(ยังไม่ได้วิวัฒนาการ)

ป.ล.
จำได้ว่ามีการทดลองอีกอย่างคือ เทียบสปีชี่ของเหาที่หัวบน กับเหาที่หัวล่าง ทำให้รู้ว่ามนุษย์เริ่มไม่มีขนเมื่อตอนไหน

terminus's picture

อาจจะเรื่องเดียวกันก็ได้ครับ เพราะรู้สึกว่าบทความจะเผยแพร่ออนไลน์ตั้งแต่กลางปี 2010 พี่แทนก็ดูจะสนใจเรื่องแมลงอยู่ เหมือนว่าพี่เค้าเคยทำวิจัยเรื่องหิ่งห้อยด้วย

Thaina's picture

บทความที่ว่าผมอ่านตั้งแต่สามสี่ปีก่อนแล้วนะครับ ในเว็บ onopen

neizod's picture

มนุษย์วิวัฒนาการช้านะครับ (ในสายตาของเหล่ามนุษย์ด้วยกัน)
เคยอ่านเจอมาว่า สิ่งมีชีวิตจะมีวิวัฒนาการที่สำคัญทุกๆ ประมาณ 20 รุ่นครับ
ด้วยอายุของสิ่งมีชีวิตพวกแมลงที่อายุระดับสัปดาห์-เดือน ผมเชื่อว่า พวกเหาน่าจะวิวัฒนาการเพื่ออาศัยอยู่บนเสื้อผ้าของมนุษย์ได้เร็วกว่าที่คุณคิดนะครับ (ระดับสิบ-ร้อยปีเอง)

Thaina's picture

อ่า เจอละ

http://www.onopen.com/2007/editor-spaces/1929

อันที่ผมพูดถึงเปนของคุณ Stoneking ที่กล่าวถึงในข่าวนั่นแลครับ
สรุปคือคุณ StoneKing ใช้วิธีเดียวกันครับ คือการแกะ DNA เหาเสื้อผ้ามาเทียบกับเหาบนหัว
ตามข่าวน่าจะหมายถึง เทคโนโลยีการแกะ DNA ในตอนนี้มีความแม่นยำมากขึ้น เลยน่าเชื่อถือกว่านั่นเอง

terminus's picture

เขียนได้ยาวเยี่ยงมหากาพย์สมกับเป็นพี่แทนไท แถมเล่นมุขพระเจ้าเหาเหมือนกันอีก ผมเลยไปซ้ำกับของพี่เค้าซะงั้น

terminus's picture

ขอโทษครับ ลืมใส่เป็นตัวเอน
แก้ให้แล้วนะครับ

neizod's picture

เปล่าครับ จะชี้ว่า Home นี้เขียนผิดหรือเปล่า น่าจะเป็น Homo มากกว่า

ปล. ไม่เคยรู้มาก่อนว่าชื่อสปีชีส์ต้องเขียนเป็นตัวเอนด้วย - -"

terminus's picture

พิมพ์ผิดแหละครับ home มันชินมือกว่า homo

ขอบคุณครับ