พลูโตอาจกลับมาเป็นดาวเคราะห์?

By: terminus
Writer
on Sun, 21/11/2010 - 13:23

เมื่อปี 2006 พลูโตถูกลดขั้นจาก "ดาวเคราะห์" ไปเป็น "ดาวเคราะห์แคระ" ถือได้ว่าเป็นข่าวใหญ่ที่สุดในวงการดาราศาสตร์ระดับโลก การเปลี่ยนแปลงที่ใหญ่โตขนาดนี้ย่อมมีทั้งฝ่ายที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย แต่ไม่ว่าจะอย่างไรสหภาพดาราศาสตร์สากลก็ยังยึดถือชื่อ​ "ดาวเคราะห์แคระพลูโต" เรื่อยมานับจากนั้น แต่จากข้อมูลใหม่ในปี 2010 นี้ ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยอาจจะมีความหวังที่จะได้เห็น "ดาวเคราะห์พลูโต" กลับมาอีกครั้ง

ย้อนความกลับไปสักหน่อย วันวานอันแสนชื่นที่วงการดาราศาสตร์เชื่อกันว่าระบบสุริยะของเรามีดาวเคราะห์อยู่ 9 ดวงต้องมีอันพังทลายลงหลังจากการค้นพบ Eris ในปี ค.ศ. 2005 ในตอนนั้นนักดาราศาสตร์เชื่อว่า Eris มีขนาดและมวลมากกว่าพลูโตอยู่เล็กน้อย แต่โคจรห่างจากดวงอาทิตย์ถึง 15,000 ล้านกิโลเมตร ไกลกว่าวงโคจรของพลูโตเกือบสองเท่า ความจริงข้อนี้รบกวนจิตใจของนักดาราศาสตร์ผู้อ่อนไหวอย่างไม่อาจจะทานทน เพราะเริ่มเกิดความไม่แน่ใจว่าควรจะนับ Eris เป็นดาวเคราะห์ดีหรือไม่ แล้วถ้าอนาคตเกิดเจออะไรแบบ Eris เพิ่มขึ้นมาอีก เราจะรู้ได้อย่างไรว่าระบบสุริยะของเรามีดาวเคราะห์กี่ดวงกันแน่

ในปี 2006 สหภาพดาราศาสตร์สากล หรือ International Astronomical Union (IAU) จึงประกาศคำนิยามของดาวเคราะห์เสียใหม่ โดยกำหนดให้วัตถุในอวกาศที่จะเป็นดาวเคราะห์ในระบบสุริยะได้ต้อง

  1. โคจรรอบดวงอาทิตย์เท่านั้น ไม่ใช่โคจรอยู่วงโคจรของดาวเคราะห์หรือวัตถุในอวกาศอื่นที่โคจรรอบดวงอาทิตย์อีกที
  2. มีขนาดใหญ่พอที่จะคงรูปร่างทรงกลมได้ด้วยแรงโน้มถ่วงของตัวเอง แต่ไม่ใหญ่จนเกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิวชันแบบดาวฤกษ์ได้
  3. มีอาณาบริเวณของวงโคจรแยกออกจากวัตถุในอวกาศอื่นๆ อย่าง "ชัดเจน" (clearing its neighborhood)

ข้อที่สำคัญที่สุดและเป็นที่ถกเถียงกันมากที่สุดคือข้อสาม เนื่องจากพลูโตและดวงจันทร์ของมัน "ชารอน" ล่องลอยและดูเหมือนว่าจะโคจรไปกับวัตถุอื่นๆ ใน Kuiper Belt (กลุ่มวัตถุนำ้แข็งที่โคจรรอบระบบสุริยะ อยู่เลยจากวงโคจรของดาวเนปจูนออกไป) อาณาบริเวณอย่างชัดเจนของพลูโตจึงเป็นที่น่ากังขายิ่งนัก

ดังนั้นตามคำนิยาม นักดาราศาสตร์เลยจัดกลุ่มใหม่ให้พลูโตอยู่ในประเภทที่เรียกว่า "ดาวเคราะห์แคระ" (Dwarf planet) ซึ่งคำว่า "ดาวเคราะห์แคระ" อันนี้ตั้งขึ้นมาโดยเฉพาะสำหรับวัตถุอวกาศที่เกือบได้เป็นดาวเคราะห์แต่ขาดข้อกำหนดข้อสามข้อเดียว และเพื่อความสบายใจ Eris ก็ถูกเหมายกเข่งให้เป็นดาวเคราะห์แคระไปด้วยเลยในคราวเดียวกัน วงการดาราศาสตร์จะได้จบปัญหากวนใจไปตลอดกาล

แน่นอนว่าในตอนนั้นก็เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์มากมาย หลายคนข้องใจกับคำนิยามนี้มากๆ บางคนก็อ้างว่ามีนักดาราศาสตร์เข้าร่วมโหวตคำนิยามนี้แค่ 5% เอง จะเอามาตัดสินใจแทนนักวิทยาศาสตร์ทั้งโลกได้อย่างไร

ผ่านมา 4 ปี คำวิจารณ์ต่างๆ ก็เริ่มจะซาลงแล้ว จนกระทั่งวันที่ 6 พฤศจิกายน 2010 ที่เพิ่งผ่านมานี้เอง กระแส "ดาวเคราะห์พลูโต" ก็กลับมาอีกครั้ง เพราะจากการวัดครั้งใหม่ Eris ดันมีขนาดเล็กกว่าพลูโต

ขนาดของ Eris ที่วัดได้ใหม่นี้มีเส้นผ่านศูนย์กลางกว้าง 2,340 กิโลเมตร เล็กกว่าพลูโตซึ่งมีขนาด 2,342 กิโลเมตร อยู่ตั้ง 2 กิโลแหนะ

ความต่าง 2 กิโลเมตรนี้ก็เกินพอแล้วที่จะทำให้ฝ่ายที่อยากให้พลูโตเป็นดาวเคราะห์ยกขึ้นเอามาเป็นข้ออ้างให้ IAU พิจารณาการปลดพลูโตใหม่อีกรอบ ทั้งสองฝ่ายก็มีเหตุมีผลสนับสนุนความคิดตัวเอง

เริ่มจากฝ่ายที่เชียร์ "ดาวเคราะห์พลูโต" Alan Stern นักดาวเคราะห์วิทยาจาก Southwest Research Institute ให้ความเห็นถากถางคำนิยามของ IAU ว่า "ถ้าจะนับกันตามนี้เคร่งๆ ก็ยกเลิกดาวเคราะห์ไปให้หมดได้เลย เพราะไม่เห็นจะมีอะไรในระบบสุริยะที่จะมีอาณาบริเวณชัดเจนสักอัน"

If you take the IAU's definition strictly, no object in the solar system is a planet. No object in the solar system has entirely cleared its zone.

Stern ให้ความเห็นว่าข้อกำหนดอันที่สามมันตลกสิ้นดี ในระยะที่ห่างจากดวงอาทิตย์มากๆ จะเอาอะไรเป็นตัววัดอาณาบริเวณ มีแต่ดาวเคราะห์แบบใหญ่เบิ้มๆ เท่านั้นจึงจะพอกะประมาณอาณาบริเวณที่ว่าได้ ถ้าเอาโลกไปไว้ในวงโคจรของดาวยูเรนัส ก็อย่าหวังเลยว่าจะได้เห็นอาณาบริเวณของโลก แล้วอย่างนี้จะถือว่าโลกไม่ใช่ดาวเคราะห์ได้หรือไม่?

Stern เสนอให้ยกเลิกข้อกำหนดข้อสามซะ แล้วก็รับพลูโตกลับเข้ามาเป็นวงศ์วาน "ดาวเคราะห์" แบบเดิม รวมไปถึง Eris และวัตถุอื่นๆ ที่ผ่านเกณฑ์สองข้อแรกด้วย

อีกเหตุผลหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการวัดครั้งใหม่ก็คือ เรื่องความผิดปรกติของมวลของ Eris แม้ว่า Eris มีขนาดพอๆ กับพลูโต (หรือเล็กกว่านิดหน่อยตามมุมมองของฝ่ายโปรดาวเคราะห์พลูโต) แต่มวลของมันกลับมากกว่าพลูโตเกือบ 25% ความแตกต่างเช่นนี้ทำให้นักวิทยาศาสตร์สงสัยว่ามันอาจจะเป็นวัตถุคนละประเภทกัน ดังนั้นคำถามที่ตามมาคือ การจัด Eris กับพลูโตไว้ในกลุ่มดาวเคราะห์แคระเหมือนกันเป็นเรื่องสมควรหรือไม่?

ฝ่ายที่จะเอา "ดาวเคราะห์แคระพลูโต" ก็มีความเห็นของเขาเหมือนกัน

อย่าง Mike Brown นักดาราศาสตร์จาก Caltech ผู้ค้นพบ Eris เชื่อว่าการตั้งพลูโตเป็นดาวเคราะห์ในตอนแรกเป็นความผิดพลาดของประวัติศาสตร์ ในตอนนั้นยังไม่มีใครรู้ว่ามี Kuiper Belt อยู่ (พลูโตถูกค้นพบในปี 1930 ส่วน Kuiper Belt ค้นพบในปี 1992) Brown เชื่อว่าถ้ารู้มาตั้งแต่แรก คงไม่มีคนสติดีคนไหนเรียกพลูโตว่าเป็นดาวเคราะห์หรอก

It's just a funny historical accident that we found Pluto so early, and that it was the only thing known out there for so long. No one in their right mind would not have called it a planet back then, because we didn't know any better.

อีกคนที่อยากเห็นพลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระ คือ Neil deGrasse Tyson ผู้อำนวยการหอดูดาว Hayden Planetarium ในนิวยอร์ค คิดว่า "พลูโตคงจะดีใจที่ในที่สุดมันก็ได้มีครอบครัวเป็นของตัวเองสักที" ไม่ต้องเป็นดาวเคราะห์ข้าวนอกนาอีกต่อไป

I group Pluto with the other icy bodies in the Kuiper Belt. I think it's happier there, actually. Pluto has family in the outer solar system.

บางคนคงจะรู้สึกเหนื่อยหนาระอาใจกับนักดาราศาสตร์สองก๊วนนี้เต็มทน จะเอาอะไรกันหนักกันหนากับแค่ชื่อ ขนาดพลูโตเองมันยังไม่เห็นออกมาโวยอะไร จริงๆ แล้ว "ชื่อ" ก็มีส่วนสำคัญอยู่พอสมควร ฝ่ายที่ชอบ "ดาวเคราะห์พลูโต" ก็อ้างว่าคำว่าดาวเคราะห์มันดึงดูดให้คนสนใจมากกว่า เพราะมันให้ความรู้สึกว่าเป็นเหมือนๆ กันกับโลก ฝ่ายที่ชอบ "ดาวเคราะห์แคระ" ก็ไม่อยากจะเพิ่มรายชื่อดาวเคราะห์ให้มันยาวเหยียดแบบไม่รู้จบรู้สิ้น ปัจจุบันนักดาราศาสตร์หลายคนเริ่มที่จะไม่อยากใช้คำว่า "ดาวเคราะห์" แบบเดิมอีกแล้ว เพราะคำนี้ใช้กันมาตั้งแต่โบราณกาลในยุคที่ความรู้ดาราศาสตร์ยังไม่มากเท่าปัจจุบัน ทางออกอีกทางที่น่าจะดีกว่าคือการจัดชนิดของวัตถุในอวกาศใหม่หมดเลยให้ครอบคลุมสิ่งที่เรารู้หรือจะรู้เพิ่มในอนาคต แยกไปเลยอันไหนเป็นดาวยักษ์ ดาวน้ำแข็ง ดาวปฐพี ดาวรูหนู ดาวรูแมว ฯลฯ แล้วไม่ต้องมาเถียงกันอีก อันไหนตรงอันไหนก็ยัดใส่อันนั้น

ตอนนี้โพลล์ความเห็นเรื่องจะเอาพลูโตกลับมาเป็นดาวเคราะห์หรือไม่ที่ SPACE.com ยังถือว่าสูสีกันอยู่พอควร ตามเวลาที่ผมเขียนอยู่ตอนนี้ (13.00 น. วันที่ 21 พ.ย. 2010 ตามเวลาประเทศไทย) คะแนนของฝ่าย "ดาวเคราะห์พลูโต" อยู่ที่ 44%, ฝ่าย "ดาวเคราะห์แคระพลูโต" 36%, และพวก "แทงกั๊กขอดูก่อน" มีคะแนนอยู่ที่ 20%

ชาว JuSci มีความเห็นอย่างไรกับเรื่องนี้ เชิญลุยเต็มที่กันได้ที่ comment ข้างล่าง

ที่มา Live Science, SPACE.com

12 Comments

lew's picture
  • หัวข่าวควรกระชับ และไม่ใส่คำฟุ่มเฟือย โดยไม่จำเป็นนะครับ "งึกๆ งักๆ" เป็นคำเฉพาะกลุ่ม
  • ผมเห็นว่าคุณใช้คำภาษาเขียนค่อนข้างบ่อยเช่น "อะไรกันเนี่ย" ขอให้พยายามใช้เฉพาะในส่วนความคิดเห็นส่วนตัว โดยแยกออกจากเนื้อหาบทความด้วยครับ
  • ส่วน "เชิญอ่านในบทความ" สามารถละทิ้งไปได้ทั้งย่อหน้าครับ เข้าเนื้อหาได้เลย

ถ้าแก้ไขแล้ว เอาข่าวกลับชึ้นหน้าแรกได้เลยนะครับ

terminus's picture

ชื่อหัวข้อข่าวเห็นด้วยครับที่ต้องแก้ ผมเองก็คิดจะแก้อยู่เหมือนกัน ตอนแรกนึกอะไรไม่ออกเลยใส่ไปมั่วๆ

แต่ย่อหน้าบนสุด ผมเห็นว่ามันเป็น Theme หลักโยงเรื่องเลย ถ้าเอาออกผมไม่แน่ใจว่าจะโยงเนื้อหาต่อเนื่องไปได้อย่างไร ผมพยายามจะใส่ให้มันสั้นและกระชับที่สุดแล้ว จะพยายามลองแก้ดูครับ แต่คงไม่เอาออกทั้งหมด

hisoft's picture
  • แต่ไม่ว่าจะอย่างไรสพภาพดาราศาสตร์สากล

หมายถึงสหภาพหรือเปล่าครับ? ถ้าใช่ ผิดแบบเดียวกันอีกหลายที่เลยครับ

The Phantom Thief

terminus's picture

พิมพ์ผิดอีกแล้ว

"สห-" แหละครับ

ส่วนที่ผิดหลายที่เพราะผมก๊อปไปวางอย่างเดียวเลย ขี้เกียจพิมพ์ ^.^

Thaina's picture

ผมเห็นด้วยกับการยกเลิกทั้งคำว่าดาวเคราะห์ ทั้งคำว่าดาวเคราะห์แคระ นั่นแหละ

มันเปนเส้นแบ่งที่ค่อนข้างจะกำกวม และเป็นมรดกในยุคประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้จำเป็นต้องยึดถือ
วัตถุในอวกาศมันก็ไม่แปลกที่มันจะกำกวม ถ้าสำรวจได้มากกว่านี้ อาจจะเจออะไรประหลาดกว่านี้
สมมุติว่ามีดาวฤกษ์ที่ใหญ่กว่าดวงอาทิตย์แสนเท่า แล้วมีดาวฤกษ์ขนาดดวงอาทิตย์โคจรรอบๆ ร่วมกับดาวเคราะห์เยอะแยะ
จะเรียกว่าเป็นกาแลกซี่ได้มั้ย ไอ้ดาวนี่เป็นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์

ยิ่งเห็นด้วยเลยว่า ถ้าจะแยกชนิด ก็เอาแบบละเอียดถึงกึ๋นไปเลยว่าดาวนี่มันเป็นดาวประเภทไหน
ผมไม่ค่อยชอบอะไรครึ่งๆกลางๆ

และส่วนตัวคิดว่า
ไอ้คนที่จะเอาดาวเคราะห์แคระ
มันออกจะให้ความเห็นแบบดริฟท์มากกว่า

neizod's picture

+0.4 ให้เรื่องที่ว่าควรโล๊ะศัพท์ "planet" ทิ้งไปเลย
เพราะผมว่าดาวพฤหัส เสาร์ ยูเรนัส เนปจูนยังเหมาะกับชื่อนี้อยู่
แต่พุธ ศุกร์ โลก อังคาร มันแหม่งๆ แฮะ ขนาดเล็กนิดเดียวแทบไม่มีความสำคัญ น่าจะใช้ชื่ออื่นซักที
(เรื่องมันเกิดก็เพราะเราอยากให้โลกเล็กๆ ของเรา ได้รับศักดิ์เท่าดาวใหญ่ๆ อย่างพฤหัสนั่นแหละ)

Pluto เป็นความภูมิใจของอเมริกาครับ
เพราะ 6 ดวงแรกรู้เห็นกันมาตั้งแต่โบราณแล้ว Uranus ชาวอังกฤษ (เชื้อชาติเยอรมัน) พบส่วน Neptune ชาวฝรั่งเศสพบ
ดังนั้น ผมว่าตราบใดที่อเมริกายังเป็นเจ้าโลกอยู่ เรื่องนี้เถียงกันไม่เลิกหรอกครับ :P

อ๋อ ตามทฤษฏีแล้ว ไม่มีทางที่จะมีดาวที่ใหญ่กว่าดวงอาทิตย์เป็นแสนๆ เท่าได้นะครับ แรงโน้มถ่วงของมัน...จะ...อึ่ม ทำอะไรซักอย่างจนดาวดวงนั้นไม่เสถียรเนี่ยแหละ ผมก็จำไม่ได้แล้ว
ส่วนดาวฤกษ์ที่โคจรรอบดาวฤกษ์อีกทีมีเยอะมากครับ เยอะจนดวงอาทิตย์ของเราที่อยู่โดดๆ นั้นเสีย self ไปเลยครับ :P

Thaina's picture

ส่วนตัวผมเ้ห็นกลับกันแฮะ

คืออย่างโลก ดาวพุธ ศุกร์ อังคาร พลูโต เนี่ย ควรเรียก Planet
ส่วนพฤหัส เสาร์ กับ Uranus เนี่ย ควรหาอะไรที่มันเหมาะกว่า Planet มาเรียกมากกว่า
อย่างแรกคือมันใหญ่ และอย่างสองคือ มันไม่ใช่ดาวที่เปนของแข็ง แต่มันเปนแค่กลุ่มกาซ

lancaster's picture

จริงๆดาวพฤหัสมันก็คล้ายๆกับดาวเคราะห์ชั้นในนะครับคือมีแกนแข็งตรงกลางแล้วมีแก๊สหุ้มอยู่รอบๆ เพียงแต่แก๊สมันเยอะกว่าดาวเคราะห์ชั้นในมาก เข้าใจว่ามันอยู่ห่างพอที่จะไม่โดนดวงอาทิตย์พัดแก๊สไปหมดน่ะครับ

mementototem's picture

ถ้าผมค้นพบ ผมก็อยากจะให้มัน "ยิ่งใหญ่" ครับ ไม่ว่าความจริงมันจะเล็ก หรือใหญ่ก็ตาม


ที่เมื่อก่อนเขาใช้ Planet เพราะ Planet แปลว่า ผู้ที่ท่องเที่ยวไปเรื่อย ๆ ดาวเคราะห์มันไม่อยู่กับที่จนสังเกตได้ (ความจริงตอนนี้คือ ไม่มีอะไรอยู่กับที่...)


ดาวฤกษ์ที่ใหญ่มาก ๆ อายุเฉลี่ยจะสั้นเหลือแค่ล้านปี เพราะใช้พลังงานอย่างรวดเร็ว และจะระเบิดอย่างรุนแรงเป็น Super Nova เมื่อหมดอายุขัย และอาจจะจบลงด้วยการเป็นหลุมดำ หรือดาวนิวตรอน

neizod's picture

ข้อกำหนดในปี 2006 ของ IAU นั้น เป็น special case สำหรับระบบสุริยะเราครับ ดังนั้นใช้คำว่าดวงอาทิตย์ได้เลย ไม่ต้องวงเล็บว่าดาวฤกษ์ใดๆ

อนึ่ง คำว่า "ดาวเคราะห์" ในปัจจุบันนี้ หมายถึงเพียงแต่ดาวเคราะห์ในระบบสุริยะของเราเท่านั้น
สำหรับดาวเคราะห์ที่ไม่ได้อยู่ในระบบเรา ก็จะใช้คำว่าดาวเคราะห์นอกระบบ หรือ extrasolar planet ซึ่งมีหลักเกณฑ์ไม่เหมือนกันครับ

ปล. ผมเข้าไปดูในที่มาแล้ว ไม่เห็นเค้าลงกฎ 3 ข้อของ IAU ในนั้นเลยแฮะ ดังนั้น ผมว่าควรใส่ที่มาของกฎนี้เพิ่มท้ายข่าว หรือไม่งั้นก็ทำลิงก์ภายในบทความไปยังกฎนี้ด้วยครับ

terminus's picture

โอ้ว! ขอบคุณมากครับสำหรับข้อมูลเพิ่มเติม ผมอ่านแต่ที่เคยเขียนในข่าว (ในต้นฉบับมีอธิบายข้อกำหนดอยู่นะครับ แต่เขาเขียนต่อๆ กันไปเลยเป็น 1 ย่อหน้า ไม่ได้แยกเป็นข้อๆ ผมเอามาเขียนแยกเอง) เลยเข้าใจผิดไปหน่อย เพราะใน Live Sci. เขาใช้ the sun ผมก็เลยพาลเข้าใจเลยเถิดไปโน่น

hisoft's picture

ผ่านมาสี่ปีแล้วหรือเนี่ย ผมคงทำอะไรไม่ได้นอกจากติดตามดูสินะครับ

The Phantom Thief